Azərbaycan əqli məhsul istehsalı dövrünə hazırdırmı?

Xəbər lenti

00:14 / 03-02-2026

Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb

23:39 / 02-02-2026

Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"

23:02 / 02-02-2026

İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub

21:04 / 02-02-2026

"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb

20:02 / 02-02-2026

İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar

19:41 / 02-02-2026

Xalq artistinin oğlu döyülüb

19:23 / 02-02-2026

Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”

18:52 / 02-02-2026

Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar

18:00 / 02-02-2026

Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib

17:55 / 02-02-2026

Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək

17:16 / 02-02-2026

Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur

15:47 / 02-02-2026

Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır

15:17 / 02-02-2026

Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

14:20 / 02-02-2026

Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib

14:13 / 02-02-2026

Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

13:12 / 02-02-2026

Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz

13:06 / 02-02-2026

İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib

12:39 / 02-02-2026

Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı

12:31 / 02-02-2026

Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər

12:04 / 02-02-2026

Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib

11:57 / 02-02-2026

İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər

11:38 / 02-02-2026

Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto

11:26 / 02-02-2026

Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb

11:04 / 02-02-2026

Milli Məclisin iclası başlayıb

10:59 / 02-02-2026

ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir

10:58 / 02-02-2026

“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır

10:34 / 02-02-2026

Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət

10:27 / 02-02-2026

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq

Xəbər lentinin davamı

Ən çox oxunanlar

20:01 / 30-01-2026

Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto

17:31 / 29-01-2026

Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?

17:48 / 30-01-2026

Yerə bənzəyən planet kəşf olunub

18:15 / 30-01-2026

Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto

11:42 / 30-01-2026

Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

23:45 / 29-01-2026

Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

14:05 / 29-01-2026

Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir

13:48 / 29-01-2026

Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)

13:41 / 30-01-2026

Prezident yeni səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - (Yenilənib) - Fotolar

15:01 / 29-01-2026

Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir

Azərbaycan əqli məhsul istehsalı dövrünə hazırdırmı?
Tarix: 24-04-2019 10:15 | Bölmə: Xəqani CƏFƏRLİ

Şirift ölçüsü:

Yeni minilliyin ilk yüzilliyi tarixə bəşər cəmiyyətinin əmtəə məhsul istehsalından əqli məhsul istehsalına keçid dövrü kimi düşəcək. Əmtəə məhsul istehsalından əqli məhsul istehsalına keçid şüurlu insanın (Homo sapiens) tarixin səhnəsinə çıxdığı zamandan günümüzə qədərki bir dövrün bitməsi və yeni dövrün başlanması deməkdir.

Tarixçilər şüurlu insanın tarixin səhnəsinə çıxdığı gündən məruz qaldığı təkamül dövrlərini mərhələlərə bölürlər. Ancaq istehsalın dəyərləndirilməsi baxımından həmin dövrü bütövlükdə əmtəə məhsul istehsalı dövrü adlandırmaq olar.

Artıq bəşər tarixinin yeni mərhələsi başlayır. Bu dövr özünün sürətlə dəyişməsi ilə əmtəə məhsul istehsalı dövründən fantastik dərəcədə sürətli olması ilə fərqlənir. Bu gün bəşər övladının inanılmaz uğuru sayılan kəşflər çox qısa zamandan sonra yenisi ilə müqayisədə ibtidai məhsul kimi görünür. Bəşəriyyət icad olunanı tam qavramamış gündəmə yenisi gəlir. Əqli məhsul istehsalı prosesində yaşanan kosmik sürətli yeniləşməni Azərbaycandan və ümumiyyətlə postsovet məkanından izləmək çox çətin, hətta bəzən mümkünsüz olur.

Rusiyanın ən bahalı şirkətinin - “Sberbank”ın prezidenti German Qref 2016-cı ildə Moskvadakı elitar “Skolkovo” biznes məktəbindəki çıxışında dünyada baş verən dəyişikliklərdən danışıb. O, ABŞ-a səfəri çərçivəsində “Netflix” şirkətində gördüklərindən heyrətə gəldiyini deyib:

“Yaxşı olardı ki, mən heç oraya getməyim. Çünki, orada özümü mamont (Buzlaq dövrünün başa çatması ilə nəsli kəsilmiş canlı) kimi hiss etdim”.

“Sberbank”ı Rusiyanın ən bahalı şirkətinə və modern bankına çevirməyi bacarmış, rəhbərlik etdiyi şirkətdə müasir texnologiyaları uğurla tətbiq etmiş sabiq nazir German Qrefi dediklərində haqlı saymamaq olmaz.

Azərbayanda isə nə yeni yüzilliyin, nə də yeni minilliyin siyasi-iqtisadi münasibətlər sisteminin işartırlarını görmək mümkün deyil. Neft istehsalı üzərində qurulmuş iqtisadiyyatdan pambıq və barama istehsalı üzərində qurulacaq istehsal prosesinə keçid edirik. Yeni iqtisadi modellər və dünyada baş verən texnoloji inqilab barədə, əmtəə məhsul istehsalından əqli məhsul istehsalına keçid haqqında akademik Rafiq Əliyev, sabiq millət vəkili Gültəkin Hacıbəyli və Ratqers Universitetinin azərbaycanlı professoru Qubad İbadoğlu tərəfindən Azərbaycan cəmiyyətinə ünvanlanmış mesajların isə toplum tərəfindən dərk edildiyini söyləmək mümkünsüzdür. Ancaq bu mesajların tam təsirsiz qaldığını da düşünmək olmaz.

Qubad İbadoğlunun gəncləri seçdikləri ixtisası dərindən mənimsəmək, ali təhsilin növbəti pilləsini xaricdə oxumaq və əcnəbi dillərdən birini mükəmməl öyrənməyin zəruri olması ilə bağlı tövsiyəsi isə artıq Azərbaycan cəmiyyətində yeni bir mərhələ başlatmaq ərəfəsindədir. “Qubad İbadoğlunun tövsiyələrinə sözardı” başlıqlı məqaləmdə hansı əcnəbi dilin öyrənilməsi, “Azərbaycan gənci ali təhsili harada almalıdır?”, - başlıqlı məqaləmdə gəncliyin ali təhsil almaq istərkən seçim etməli olduğu istiqamət üzrə doğru hesab etdiyim fikirlərimi bölüşmüşdüm. Bu məqaləmdə gəncliyin hansı ixtisası seçməsinin daha doğru ola biləcəyi ilə bağlı fikirlərimi bölüşmək istəyirəm.

Azərbaycanda gənclərin əksəriyyəti, həm də daha savadlılar çox böyük həvəslə hüquq təhsili almağa can atır. Ali məktəblərə qəbul zamanı rəqabətin ən çox müşahidə olunduğu sahə də məhz hüquqşunaslıq ixtisasıdır. Amma Azərbaycandakı bu mənzərə dünyada baş verən proseslərlə ziddiyyət təşkil edir. Hələ 2017-ci ildə İ. Kant adına Baltik Federal Universitetinin tələbələri qarşısında çıxış edən G. Qref üzünü gələcəyin hüquqşünaslarına tutaraq demişdir:

“Cənab hüquqşünaslar, siz daha mənə lazım deyilsiniz. Neyroşəbəkə məhkəməyə sizdən daha daha yaxşı iddia ərizəsi hazırlayır. “Sberbank”da ötən il (2016-cı il nəzərdə tutulur-red.) 450 hüquqşünas ixtisar etmişik”.

Bu yalnız Rusiyada, “Sberbank”da baş verənlər deyil. Qərbdə hələ əsrin ilk illərində başlayan, Rusiyaya isə 2015-ci ildən çatan bu proses tələb olunan ixtisaslarla bağlı siyahıda əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliyə səbəb olub. İndi kompüter və informasiya texnologiyaları üzrə ixtisaslar cədvəlin ön sırasında yer alır. Bu proses informasiya texnologiyalarının tətbiqinin genişlənməsi ilə daha da artacaq.

German Qref hesab edir ki, çox yaxın zamanlarda bankların indiki formasından əsər-əlamət qalmayacaq. Strukturunun tamamilə dəyişərək kiçiləcəyinə görə banklarda çox ciddi ixtisarların gözlənildiyini pronozlaşdıran G. Qref gəncləri ənənəvi bank mütəxəssisi təhsili almaqdan çəkinməyə çağırır. Azərbaycanda belə çağrışlara rast gələ bilməzsiniz. Amma bu, həmin proseslərin Azərbaycanda da yaşanmayacağı anlamına gəlmir.

Bankomatların tətbiqi müştərilərin banka müraciətlərini azaltdığı kimi, bankların maliyyə əməliyyatları üzrə mütəxəssislərə tələbatını da azaldıb. Rəqəmsal iqtisadiyyatın dərinləşməsi isə həmin bankomatlara ehtiyacı aradan qaldıracaq.

Bu gün Qərbdə insanların banka getməsi nadir hadisəyə çevrilməkdədir. Eyni tale bütün dünya ölkələrini gözləyir. Buna görə də, gənclər bank işçisi olmaqla bağlı arzularını yenidən götür-qoy etməlidirlər.

Nüfuzlu mərkəzlərdən birinin dünya üzrə apardığı araşdırmaya görə, on il sonra kompüter elmləri və informasiya texnologiyaları üzrə mütəxəssisə tələbat o qədər artacaq ki, hazırda bu ixtisas üzrə təhsil alanlar yaranmış ehtiyacı ödəyə bilməyəcəklər. Ona gərə də Azərbaycanın Təhsil Nazirliyi dövlətin digər qurumları ilə birlikdə beş, on, onbeş, iyirmi il sonra hansı ixtisaslara tələbatın olacağı ilə bağlı ciddi araşdırmalar aparmalı, böyüməkdə olan nəslin doğru seçim etməsinə istiqamət verməlidir. Əks halda gənclər ali məktəbə qəbul ərəfəsində hansısa ixtisasların ləğv olunacağından xəbər tutmaqla başqa ixtisas seçmək məcburiyyətində qalacaqlar. Necə ki, Nazirlər Kabineti 11 fevral 2019-cu il tarixli, 45 saylı qərarı ilə bu zamana kimi qüvvədə olan “Ali təhsilin bakalavriat (əsas (baza ali) tibbtəhsili) səviyyəsi üzrə ixtisasların (proqramların) təsnifatı”na dəyişiklik edərək mövcud ixtisasların sayını 175-dən 148-ə endirdi. Mütəxəssislər isə bu qərarı gecikmiş və yarımçıq addım kimi qiymətləndirirlər. Belə görünür ki, bu sahədə fundamental işlər görülməlidir. Amma Təhsil Nazirliyi bu vəzifənin öhdəsindən gəlmək potensialına malik deyil. Bu isə böyüməkdə olan Azərbaycan gəncliyinin dövrün çağrışlarına hazır olmayacağını indidən proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Dövlət orqanlarının öz üzərinə düşən vəzifəni lazımi səviyyədə yerinə yetirə bilmədiyi bir zamanda, Azərbaycan ziyalısının üzərinə daha çox vəzifə düşür. Böyüməkdə olan nəsli doğru yönləndirmək bu gün Azərbaycan ziyalısının üzərinə düşən əsas vəzifədir.

Professor Qubad İbadoğlu gənclərə tövsiyəsində öz üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirməklə cəmiyyətin, xüsusilə də onun ziyalı təbəqəsinin diqqətini bu məsələyə yönəltdi. Bundan əvvəl tanış olduğunuz “Qubad İbadoğlunun tövsiyələrinə sözardı” və “Azərbaycan gənci ali təhsili harada almalıdır?”,- məqalələrim və oxuduğunuz bu məqalə də prosesə öz töhvəmi vermək niyyətindən yarandı. Əlbəttə, bu məqalələr də böyüməkdə olan yeni nəsli dövrün tələblərinə cavab verəcək şəkildə hazırlamaqla bağlı görülməli olan işlərin hamısını əhatə etmir və edə də bilməz. Ancaq bu məqalələrin faydalı olacağını düşünür və məqalələrimin cəmiyyətə çatdırılmasına dəstək verən sayt və qəzet redaksiyalarının kollektivinə təşəkkürümü bildirirəm.

Müəllifin bütün yazıları - Xəqani CƏFƏRLİ

Bütün yazarlar

Ana səhifəyə dön