00:14 / 03-02-2026
Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb
23:39 / 02-02-2026
Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"
23:02 / 02-02-2026
İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub
21:04 / 02-02-2026
"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb
20:02 / 02-02-2026
İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar
19:41 / 02-02-2026
Xalq artistinin oğlu döyülüb
19:23 / 02-02-2026
Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”
18:52 / 02-02-2026
Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar
18:00 / 02-02-2026
Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib
17:55 / 02-02-2026
Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək
17:16 / 02-02-2026
Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur
15:47 / 02-02-2026
Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır
15:17 / 02-02-2026
Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər
15:04 / 02-02-2026
Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib
14:20 / 02-02-2026
Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib
14:13 / 02-02-2026
Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır
13:35 / 02-02-2026
Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək
13:12 / 02-02-2026
Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz
13:06 / 02-02-2026
İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib
12:39 / 02-02-2026
Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı
12:31 / 02-02-2026
Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər
12:04 / 02-02-2026
Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib
11:57 / 02-02-2026
İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər
11:38 / 02-02-2026
Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto
11:26 / 02-02-2026
Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb
11:04 / 02-02-2026
Milli Məclisin iclası başlayıb
10:59 / 02-02-2026
ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir
10:58 / 02-02-2026
“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır
10:34 / 02-02-2026
Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət
10:27 / 02-02-2026
Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq
20:01 / 30-01-2026
Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto
17:31 / 29-01-2026
Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?
17:48 / 30-01-2026
Yerə bənzəyən planet kəşf olunub
18:15 / 30-01-2026
Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto
11:42 / 30-01-2026
Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?
15:04 / 02-02-2026
Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib
23:45 / 29-01-2026
Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək
13:35 / 02-02-2026
Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək
14:05 / 29-01-2026
Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir
13:48 / 29-01-2026
Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)
15:01 / 29-01-2026
Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir
Kim deyə bilər ki, Simenon qrafomandır? - Kənan Hacı yazır
Tarix: 01-11-2025 09:35 | Bölmə: Kənan HACI
Kənan HACI
Səhər Balzakın hekayəsinin tərcüməsini bitirdim və mətnin üzərində redaktə işi apardım. Günorta sənət dostlarımızla görüşüb çay süfrəsi arxasında bir neçə saat fikir mübadiləsi apardıq. Təbii ki, söhbətin ana mövzusu sənət idi. Bəzən elə hallar olur ki, yaradıcı adamlar bir araya toplaşıb sənətdən başqa hər şeydən danışırlar. Belə də olur. Biz isə özümüzü vaxtı, zamanı dəyərləndirənlər qisminə aid etdiyimizdən bizdən bir masa o tərəfdə lövbər salmış vaxt qatillərindən (bütün günü nərd, domino çırpan zavallılardan) fərqli olaraq günümüzü səmərəli keçirməyə çalışırdıq. Seneka deyirdi ki, həyatın qısalığından şikayət etmək əvəzinə ondan mümkün qədər dolğun istifadə etməliyik. Mənasız işlərə vaxt itirməyəndə həyat lazımlı işləri görməyə kifayətdir. Ömrü fövtə verən, papağı günə yandıran adamlar gərək Senekanın sözlərini sırğa edib qulaqlarından assınlar.
Enerjini yaradıcılığa yönəltmək insanı xilas edir. Ağrılardan, mənəvi əzablardan, boşluqdan, heçlikdən, qorxudan, bu günün terminləriylə desək, stressdən, depressiyadan, şizofreniyaya sürüklənməkdən...
Bu yazını yazmağa başlayanda divar saatına göz atdım, gecə saat ikinin yarısı idi. Bu vaxt insanların böyük əksəriyyəti yuxu bişirməklə məşğul olur. Mən isə beynimdəki fikir burulğanlarından xilas olmaq üçün bilgisayarımda təzə fayl açmaq məcburiyyətindəyəm. Bu xoş məcburiyyət artıq illərdir ki, məndə avtomatik vərdişə çevrilib. Düşüncələrimi mümkün qədər yazıya köçürməyə çalışıram. Yazıçı özünü gündəlik yazı vərdişinə alışdırmalıdır. Bu, onun həyat tərzinə çevrilməlidir.
Bəzən çox yazanlara qrafoman yarlığı yapışdırırlar. Az yazmağın dahiləri olduğu kimi (məsələn, Xuan Rulfo, Selincer) çox yazmağın da dahiləri olub. Jorj Simenon detektiv yazsa belə, halbuki xeyli sayda ciddi romanları var, yaşamı boyunca 200 roman qələmə alıb. O, gün ərzində 60-80 səhifə yazırmış, macəra romanlarını 3-4 günə yazıb bitirirdi. Təsəvvür edin, yazı makinası onun fikirlərinin sürətiylə ayaqlaşa bilmədi. Belə olan halda Simenon makinanı bir kənara atıb fikirlərini maqnitofona diktə etməyə başladı. Beləcə, “Mən diktə edirəm” silsiləsindən 21 cildlik memuarlar yaranır. Kim deyə bilər ki, Simenon qrafomandır?
Lap uzaqlara getsək, qədim yunan filosofu Epikür olduqca məhsuldar adam idi. Deyilənə görə, o, papirus kağızları üzərində üç yüzə qədər kitab yazmışdı. “Bəşəri komdeya”nın müəllifi Onore de Balzak bəşəriyyətə 90-dan çox roman yadigar qoyub. Çox yazmağın qramfonalıqla qətiyyən əlaqəsi yoxdur. İnsan təfəkkürü çevikdirsə, yaradıcı mexanizm daim işlək vəziyyətdədirsə, yazıçı mütləq yazmalıdır. Qrafomanlıq istedad kateqoriyası üçün qətiyyən keçərli deyil. İstedadın yoxluğundan əziyyət çəkən adamların yazdığı mətnlər zatən, bədii dəyərdən məhrumdur.
Qrafomaniya plagiatlığın qonşuluğunda yaşayır. Qısır düşüncə çarəni plagiatlıqda görür. Orta əsrlərdə müəlliflik anlayışı hələ formalaşmadığı üçün plagiat mənfi hal hesab edilmirdi. Renessans dövründən başlayaraq fərdi müəlliflik anlayışı meydana gəldi və bundan sonra plagiat mənəvi oğurluq kimi qəbul edildi, plagiata qarşı hüquqi mexanizm yarandı. Bu gün isə artıq müəllif hüquqlarını qoruyan agentliklər mövcuddur, plagiatı müəyyən edən xüsusi proqramlar plagiat bazarına öldürücü zərbəni vurmaqdadır. Yeni texnoloji resurslar fikir oğrularını asanlıqla müəyyən edir. Bir sözlə, yazmaq-yaratmaq istəyirsənsə, pətəyində öz balın olmalıdır, bala şəkər tozu qatmaqla kimisə aldada bilməzsən. Plagiatdan istifadə edən yazarcıqlar ucuz qiymətə saxta bal satan dələduzlardan heç nəylə fərqlənmir. İndinin oxucusu da xalis sözü qəlp düşüncədən ayırmağı bacarır, onu da hərifləmək asan məsələ deyil. Bu, həm də özünüaldatmadır ki, təbabətdə bu xəstəlik mitomaniya adlanır. Yazıçını hansı psixoloji amillər bu xoşagəlməz hala təhrik edə bilər? Pul müqabilində başqaları üçün əsərlər yazan istedadlı adamlar var ki, onlar ədəbi kölələr adlanır. Bu da başqa bir rəzalətdir. Bir adam niyə öz beyninin məhsulu olmayan bir əsərin üzərinə imzasını yazdırsın ki? Yəqin ki, bu sualların cavabı psixologiyada var. Mən psixoloq olmadığım üçün dərin qatlara enmirəm. Halbuki yazıçı həm də yaxşı psixoloq olmalıdır. O, insan psixologiyasını dərindən bilmədən hər hansı bir obrazı yarada bilməz. Plagiatın, qrafomanının dərdi isə heç bir şərhü-bəyanə sığmaz.
Gecənin sonuna yolçuluğu burda saxlayaq. Artıq yuxu neyronlarının xəfif titrəyişi söhbətimizə xitam verməyi tələb edir. Siseronla Simenonu səhv salmaq təhlükəsi yarana bilər. Növbəti yazılarda görüşənədək!
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 01-11-2025 09:35 | Bölmə: Kənan HACI
Kənan HACI
Səhər Balzakın hekayəsinin tərcüməsini bitirdim və mətnin üzərində redaktə işi apardım. Günorta sənət dostlarımızla görüşüb çay süfrəsi arxasında bir neçə saat fikir mübadiləsi apardıq. Təbii ki, söhbətin ana mövzusu sənət idi. Bəzən elə hallar olur ki, yaradıcı adamlar bir araya toplaşıb sənətdən başqa hər şeydən danışırlar. Belə də olur. Biz isə özümüzü vaxtı, zamanı dəyərləndirənlər qisminə aid etdiyimizdən bizdən bir masa o tərəfdə lövbər salmış vaxt qatillərindən (bütün günü nərd, domino çırpan zavallılardan) fərqli olaraq günümüzü səmərəli keçirməyə çalışırdıq. Seneka deyirdi ki, həyatın qısalığından şikayət etmək əvəzinə ondan mümkün qədər dolğun istifadə etməliyik. Mənasız işlərə vaxt itirməyəndə həyat lazımlı işləri görməyə kifayətdir. Ömrü fövtə verən, papağı günə yandıran adamlar gərək Senekanın sözlərini sırğa edib qulaqlarından assınlar.
Enerjini yaradıcılığa yönəltmək insanı xilas edir. Ağrılardan, mənəvi əzablardan, boşluqdan, heçlikdən, qorxudan, bu günün terminləriylə desək, stressdən, depressiyadan, şizofreniyaya sürüklənməkdən...
Bu yazını yazmağa başlayanda divar saatına göz atdım, gecə saat ikinin yarısı idi. Bu vaxt insanların böyük əksəriyyəti yuxu bişirməklə məşğul olur. Mən isə beynimdəki fikir burulğanlarından xilas olmaq üçün bilgisayarımda təzə fayl açmaq məcburiyyətindəyəm. Bu xoş məcburiyyət artıq illərdir ki, məndə avtomatik vərdişə çevrilib. Düşüncələrimi mümkün qədər yazıya köçürməyə çalışıram. Yazıçı özünü gündəlik yazı vərdişinə alışdırmalıdır. Bu, onun həyat tərzinə çevrilməlidir.
Bəzən çox yazanlara qrafoman yarlığı yapışdırırlar. Az yazmağın dahiləri olduğu kimi (məsələn, Xuan Rulfo, Selincer) çox yazmağın da dahiləri olub. Jorj Simenon detektiv yazsa belə, halbuki xeyli sayda ciddi romanları var, yaşamı boyunca 200 roman qələmə alıb. O, gün ərzində 60-80 səhifə yazırmış, macəra romanlarını 3-4 günə yazıb bitirirdi. Təsəvvür edin, yazı makinası onun fikirlərinin sürətiylə ayaqlaşa bilmədi. Belə olan halda Simenon makinanı bir kənara atıb fikirlərini maqnitofona diktə etməyə başladı. Beləcə, “Mən diktə edirəm” silsiləsindən 21 cildlik memuarlar yaranır. Kim deyə bilər ki, Simenon qrafomandır?
Lap uzaqlara getsək, qədim yunan filosofu Epikür olduqca məhsuldar adam idi. Deyilənə görə, o, papirus kağızları üzərində üç yüzə qədər kitab yazmışdı. “Bəşəri komdeya”nın müəllifi Onore de Balzak bəşəriyyətə 90-dan çox roman yadigar qoyub. Çox yazmağın qramfonalıqla qətiyyən əlaqəsi yoxdur. İnsan təfəkkürü çevikdirsə, yaradıcı mexanizm daim işlək vəziyyətdədirsə, yazıçı mütləq yazmalıdır. Qrafomanlıq istedad kateqoriyası üçün qətiyyən keçərli deyil. İstedadın yoxluğundan əziyyət çəkən adamların yazdığı mətnlər zatən, bədii dəyərdən məhrumdur.
Qrafomaniya plagiatlığın qonşuluğunda yaşayır. Qısır düşüncə çarəni plagiatlıqda görür. Orta əsrlərdə müəlliflik anlayışı hələ formalaşmadığı üçün plagiat mənfi hal hesab edilmirdi. Renessans dövründən başlayaraq fərdi müəlliflik anlayışı meydana gəldi və bundan sonra plagiat mənəvi oğurluq kimi qəbul edildi, plagiata qarşı hüquqi mexanizm yarandı. Bu gün isə artıq müəllif hüquqlarını qoruyan agentliklər mövcuddur, plagiatı müəyyən edən xüsusi proqramlar plagiat bazarına öldürücü zərbəni vurmaqdadır. Yeni texnoloji resurslar fikir oğrularını asanlıqla müəyyən edir. Bir sözlə, yazmaq-yaratmaq istəyirsənsə, pətəyində öz balın olmalıdır, bala şəkər tozu qatmaqla kimisə aldada bilməzsən. Plagiatdan istifadə edən yazarcıqlar ucuz qiymətə saxta bal satan dələduzlardan heç nəylə fərqlənmir. İndinin oxucusu da xalis sözü qəlp düşüncədən ayırmağı bacarır, onu da hərifləmək asan məsələ deyil. Bu, həm də özünüaldatmadır ki, təbabətdə bu xəstəlik mitomaniya adlanır. Yazıçını hansı psixoloji amillər bu xoşagəlməz hala təhrik edə bilər? Pul müqabilində başqaları üçün əsərlər yazan istedadlı adamlar var ki, onlar ədəbi kölələr adlanır. Bu da başqa bir rəzalətdir. Bir adam niyə öz beyninin məhsulu olmayan bir əsərin üzərinə imzasını yazdırsın ki? Yəqin ki, bu sualların cavabı psixologiyada var. Mən psixoloq olmadığım üçün dərin qatlara enmirəm. Halbuki yazıçı həm də yaxşı psixoloq olmalıdır. O, insan psixologiyasını dərindən bilmədən hər hansı bir obrazı yarada bilməz. Plagiatın, qrafomanının dərdi isə heç bir şərhü-bəyanə sığmaz.
Gecənin sonuna yolçuluğu burda saxlayaq. Artıq yuxu neyronlarının xəfif titrəyişi söhbətimizə xitam verməyi tələb edir. Siseronla Simenonu səhv salmaq təhlükəsi yarana bilər. Növbəti yazılarda görüşənədək!
Müəllifin bütün yazıları - Kənan HACI
Bölməyə aid digər xəbərlər
9-03-2023, 16:34
Kənan HACI - Əzizə Cəfərzadənin oxuculara tanış olmayan romanı - “Qobustan çökəklərində”
26-12-2022, 17:30
Kənan HACI - Azərbaycanın dünya ədəbiyyatındakı boş qalmış yeri - Kənan Hacı yazır
15-08-2022, 17:31
“Hamı yoldan yarısın...” - Kənan Hacı yazır
4-07-2022, 12:08
Yazıçının son əsəri - “Eşq sultanı” - Kənan Hacı yazır
31-01-2022, 10:43
Epifaniya və ya “Omikron” mövsümü - Kənan Hacı yazır
Əfşar Süleymani: Trampın siyasəti İranın təklənməsinə gətirib çıxarıb. Bu günədək Rusiya və Çin də hərbi imkanlarının hamısını İrana verməyiblər
“Qarabağ”ın baş məşqçisi deyir ki, "Ayntraxt"la qarşılaşmada baxımlı oyun nümayiş etdirməyə çalışacaqlar
ADP sədri deyir ki, hələlik İranda baş verən proseslərin inkişafı xarici güclərin, xüsusilə ABŞ-ın mövqeyindən, həmçinin Türkiyə və Azərbaycanın bu məsələdə milli maraqlarını nə dərəcədə ön plana çəkməsindən asılı olacaq
Rejissor və aktyor deyir ki, yeni fəaliyyətə başlayan teatrda tamaşaçını pasiyent əvəz edəcək
Mikayıl Mikayılov deyir ki, festivalda nümayiş olunan tamaşa Azərbaycanla Meksika arasında teatr əlaqələrinin başlanğıcı sayıla bilər
