Antarktidada daha bir yeniliyə imza atılıb

Alimlər Antarktidanın nəhəng buzlaqları altında heyrətamiz formada mövcud olan "Qum təpələri" aşkar ediblər. Reyting.az xəbər verir ki, Göteborq Universitetinin alimləri bununla gözlənilməz yenilik ediblər. Onlar Qərbi Antarktidanın ərazisindəki Dotson şelfinin tədqiqi zamanı buzlaqların alt qatında qeyri-adi kumullara bənzər çox sayda nümunələr aşkar ediblər.

Lifehacker.ru nəşri yazır ki, Dotson nəhəng üzən bir buzlaqdır, onun eni 50 kilometr, ərazisi isə Moskvadan iki dəfə çoxdur. Bu, son illər ərzində baş verən təbii proseslər nəticəsində çox kəskin şəkildə kiçilməyə başlayan, həmçinin də potensial olaraq dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olan Qərbi Antarktida buz təbəqəsinin bir hissəsidir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu "Qum təpələri" daima davam edən aşınmanın nəticəsidir. Bu aşınma buzlaqın kənarlarını korlayır və nəticədə isti suyun içərilərə daxil olmasına imkan yaradır, həmçinin strukturun qurudan qopmasına səbəb olur. Alimlər bu rəflərin dağılmasının qarşısını almaq üçün oxşar tədqiqatlar aparıblar. Ən maraqlısı isə odur ki, aparat hərəkət edən zaman çox hamar olmalıdır. Lakin buna baxmayaraq cihaz Dotsonun dibində həmin qeyri-adi formaları, "Qum təpələri" silsiləsini aşkar edə bilib.

Göteborq Universitetinin okeanoqrafiya professoru və bu tədqiqatın əsas müəllifi sayılan alim Anna Volinin sözlərinə görə, aşkar edilmiş gözyaşardıcı formaların simmetrik deyil, əyri olduğunu müşahidə etmək olar. Volin bunun da səbəbini izah edib. Bildirib ki, yeganə səbəb ancaq Yer planetinin fırlanması faktorudur.

Tədqiqatçılar buzlağa ən yaxın təbəqədə, sürtünmənin tarazlandığı yerdə qüvvələr balansının olduğunu irəli sürürlər. Elm adamları qeyd ediblər ki, bu Ekman spiralı adlanan fırlanan cərəyanla nəticələnmiş, eləcə də ardıcıllığı davam edən proseslərdir və çox vaxt adətən külək dənizin səthi üzərində hərəkət etdiyi zaman müşahidə olunur. Lakin su buzun üzərində hərəkət edəndə də bu proses baş verə bilər.

A. Volin bildirib ki, buzların əriməsi çox enerji tələb edir, ona görə də Antarktidadakı bütün buzlaqlar nəhəng temperatur stabilizatoru və eləcə də Yer kürəsinin iqlim sisteminin ən mühüm bir hissəsi hesab olunur. Alimin fikrincə, əgər çoxlu nəhəng buz parçaları varsa, sözsüz ki, bu elmi amil mütləq dünya okeanında suların norma səviyyəsinə təsir edə bilər. Professorun dediyinə görə, məhz bu elmi sahədə aparılan əhatəli tədqiqatlar yaxın gələcəkdə müxtəlif səviyyələrdə artımları məhdudlaşdırmağa məqsədli olaraq elmi baxımdan kömək etmək üçündür. Alimin fikrincə, elmin köməyi ilə sulardakı artım səviyyəsindən sığortalanmaqla, qarşısını almaqla həm də okean sahilində yaşayan sakinləri böyük təhlükələrdən qorumaq mümkündür.

Göteborq Universitetinin tədqiqatçıları Antarktida buzları altından tapılmış "Qum təpələri" fenomenini gələcəkdə də geniş araşdıracaqlarını söyləyiblər.

Oqtay QORÇU

Ana səhifəyə dön