Türkiyənin lirə dərdi - İqtisadçı şərh edir

Türk lirəsinin ucuzlaşması və devalvasiyasının bir deyil, bir neçə səbəbi var. Bu amillər üst-üstə düşdüyündən Türkiyədə indiki vəziyyət yaranıb.

Bunu Reyting.az-a iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli türk lirəsinin avro və dollar qarşısında dəyərdən düşməsinin səbəblərini şərh edərkən bildirib.

İqtisadçı deyib ki, Türkiyə turizm ölkəsi olduğundan pandemiya hazırki problemin yaranmasına əsas səbəb olub: “Türkiyəyə ildə 45 milyard dollara qədər turizmdən gəlir gəlirdi. Amma pandemiya səbəbindən turizm sektoru aşağı düşüb, gəlirlər azı 10 dəfə azalıb. Bu da valyuta daxilolmalarını azaldan faktordur. Məncə, bunun ciddi təsiri oldu”.

Problemin yaranmasının ikinci səbəbinə gəlincə, N. Cəfərli qeyd edib ki, bu məsələdə Mərkəzi Bankla bağlı baş verənlər də ciddi narahatlıq yaradıb: “Türkiyə prezidenti Mərkəzi Bankın üç rəhbərini il yarımda ard-arda işdən çıxardı. Bunun da təsiri olmamış deyil. Mərkəzi Bank faiz artırmalı olduğu təqdirdə siyasi qərarla faizlərin azaldılmasına getdi. Bunun da təsiri oldu.

Üçüncüsü, Türkiyə şirkətlərinin xarici borcları var. Söhbət böyük xarici borcdan gedir. Yanvar ayından başlayaraq bu borc qaytarılmalıdır, çünki kontraktların vaxtı bitir. Səhv etmirəmsə, söhbət 50-60 milyard dollardan gedir. Bunu qaytarmaq lazımdır. Bu da dollara olan təlbatı artırır. Bütün bunlar üst-üstə düşdüyü üçün lirə dollar qarşısında rekord ucuzlaşdı”.

N. Cəfərlinin qənaətincə, digər bir təsiredici amil indiki Türkiyə hökumətinin Avropa və ABŞ-la zaman-zaman problem yaşaması, söz duelinin müşahidə edilməsidir.

Bundan sonra baş verə biləcəklərə gəldikdə, iqtisadçı deyib ki, qısa zamanda vəziyyətin düzəldilməsi üçün “sehrli çubuq” yoxdur: “Üstəlik, nəzərə alınmalıdır ki, Türkiyə seçki mərhələsinə daxil olur. İlyarımdan sonra Türkiyədə həm prezident, həm də parlament seçkiləri keçiriləcək. Belə bir ərəfədə Türkiyə prezidenti və komandasının iqtisadiyyatı daraltmaqla bağlı qərar verəcəyini düşünmürəm. İndilikdə çıxış yolu iqtisadiyyatı daraltmaq, faizləri yüksəltmək, iqtisadi fəallığın tempini aşağı salmaq, lirənin dövriyyəsini azaltmaqdan keçir. Bu da nəticə etibarı ilə məzənnənin sabitləşməsinə təsir göstərə bilər. Amma bu addımlar daha çox işsizlik yarada bilər. Odur ki, Türkiyə prezidentinin bu addımı atacağını düşünmürəm, çünki prezident seçkiləri dönəminə hazırlıq gedir. Əksinə, faizlərin daha da aşağı salınmasına çalışıb, lirənin daha da ucuzlaşması yolunu tutacaqlar. Eyni zamanda dövriyyədə lirənin artırılmasına gediləcək. Artıq minimum əməkhaqqının 4 min lirəyə qaldırılması haqqında danışılır. Bu, çox böyük rəqəmdir və lirə bolluğunun artıracaq. 2023-cü ilə qədər ciddi sabitlik yaranacağını düşünmürəm. Lakin iqtisadiyyatın da öz qanunauyğunluqları var. Lirə daima dəyərdən düşə bilməz. Güman ki, yaxın həftələrdə sabitlik yaranacaq”.

Ana səhifəyə dön