Mənəvi hayqırtı » Reyting.az

Xəbər lenti

00:14 / 03-02-2026

Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb

23:39 / 02-02-2026

Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"

23:02 / 02-02-2026

İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub

21:04 / 02-02-2026

"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb

20:02 / 02-02-2026

İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar

19:41 / 02-02-2026

Xalq artistinin oğlu döyülüb

19:23 / 02-02-2026

Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”

18:52 / 02-02-2026

Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar

18:00 / 02-02-2026

Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib

17:55 / 02-02-2026

Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək

17:16 / 02-02-2026

Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur

15:47 / 02-02-2026

Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır

15:17 / 02-02-2026

Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

14:20 / 02-02-2026

Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib

14:13 / 02-02-2026

Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

13:12 / 02-02-2026

Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz

13:06 / 02-02-2026

İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib

12:39 / 02-02-2026

Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı

12:31 / 02-02-2026

Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər

12:04 / 02-02-2026

Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib

11:57 / 02-02-2026

İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər

11:38 / 02-02-2026

Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto

11:26 / 02-02-2026

Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb

11:04 / 02-02-2026

Milli Məclisin iclası başlayıb

10:59 / 02-02-2026

ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir

10:58 / 02-02-2026

“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır

10:34 / 02-02-2026

Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət

10:27 / 02-02-2026

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq

Xəbər lentinin davamı

Ən çox oxunanlar

20:01 / 30-01-2026

Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto

17:31 / 29-01-2026

Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?

17:48 / 30-01-2026

Yerə bənzəyən planet kəşf olunub

18:15 / 30-01-2026

Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto

11:42 / 30-01-2026

Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

23:45 / 29-01-2026

Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

14:05 / 29-01-2026

Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir

13:48 / 29-01-2026

Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)

13:41 / 30-01-2026

Prezident yeni səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - (Yenilənib) - Fotolar

15:01 / 29-01-2026

Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir

Mənəvi hayqırtı - Azad Müzəffərli yazır
Tarix: 16-10-2022 16:18 | Bölmə: Azad MÜZƏFFƏRLİ

Şirift ölçüsü:

Azad Müzəffərli

(Yunis Orucovun “Boraltan – azadlığın tələsi” tarixi romanı haqqında düşüncələr)

Ədəbiyyat ucsuz-bucaqsız dəryaya, okeana bənzəyir. Tanrı bəndələrinin xeylisi ağlı kəsəndən bu nəhəngliyin ovsununa düçar olur. Yunis Orucov da əlifbadan agah olandan ədəbiyyat sevdalısıdır. Ədəbiyyat səltənətinə səyahətdən doydum demək bilməyib. İstər Azərbaycan, istərsə də dünya bədii irsinə dərindən bələd olan soydaşlarımızdandır. Günlərin birində ədəbiyyat isimli dəryanın sahilində növbəti dəfə var-gəl edərkən daxili dünyasında çoxdan qövr eləyən istəyi ona nə təhər güc gəlibsə, bir də özünü bu okeanın gur dalğalarının qoynunda görüb. Beləcə, “Nargin – tükənməz kədər” adlı ilk tarixi romanını araya-ərsəyə gətirib. Onun tarixi roman yazmaq istəyi də təsadüfi xarakter daşımır. O, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. “Türk xalqlarının mədəniyyəti XI-XV əsrlərdə” mövzusunda magistr disertasiyası da onun türklərin tarixinə, soy-kökünə tükənməz marağına, ən başlıcası, milli kimliyinə nə qədər həssaslıqla, doğmalıqla yanaşmasına dəlalət edir.

Yunis Orucovun “Boraltan – azadlığın tələsi” yeni romanı ilk növbədə məhz məqamında qələmə alınması, zamanla dolğun ayaqlaşması ilə diqqəti çəkir. Müəllif əsərinin girişində oxucuları böyük mətləblərə kökləməyə çalışır. Onun ön sözdəki nənəsi ilə bağlı acı xatirələri də təsadüfi xarakter daşımır, romanın ruhuna işarədir. Bu baxımdan əsərin “Atanı tap, Baycan” adlı ilk bölümü sanki çalxanan nehrəyə və ya amansız qasırğa öncəsi təbiətin təlatümünə bənzəyir. Zəhmli buludların meydan suladığı qaramat səmanı andırır. Bu hissədə publisistika ilə bədiiliyin əlbəyaxa olması da diqqəti çəkir. Müəllifin bədii təhkiyəsini cilalamaq, ədəbiyyat dünyasında yenicə açdığı rizdə daha inamla irəliləmək cəhdləri özünü qabarıq büruzə verir. O, roman boyunca oxucunu qayəyə kompleksdə yanaşmağa, geosiyasi konteksdə nəzər yetirməyə yönəldir. Özü də əsərdə qələmə alınanlar bu günlə birə-bir uzlaşır. Bədii gedişlər vasitəsilə müxtəli zamanlar arasında müqayisəli paralellər aparılır, hazırkı reallıqlara işıq salmağa özünəməxsus cəhdlər edilir. Roman Türkiyəni əhatələyən əksər dövlətlərin gizlin dərin məqsədlərinə hərtəfli güzgü tutur. Əsərdə rus imperiyasının bütün türklərə qənim kəsildiyi qabarıq ifadə olunur.

Romanın dili “Hava yaman soyuqdur” başlıqlı 2-ci bölümdən axara düşür, rəvanlaşır, məğz də dərinləşir. Bu bölümdə Mustafa Kamal Atatürkün romana daxil olması ilə əsərdə sanki dan yeri sökülür, süjet xətti nura boyanır. Məhz romanın bu bölümündən müəllifin yazıçı kimi püxtələşməsi aydın sezilir. Artıq obrazlı düşüncə yerini qədərincə alıb. Psixologizmin dərin qatlarına baş vurma cəhdləri də göz önündədir. Obrazların emosional durumu oxucuya dolğun çatdırılır, onların tipikliyi və səciyyəviliyinə də kifayət qədər nail olunub. Bədii texnika da tədricən yerini tutur. Oxucu əsər boyunca zəngin təəssüratlara köklənir. Bədii fəndlər də xeyli şaxələnib. Ruhsal qat da oxucunu özünə çəkir. Dilin canlı olması üçün müəllifin tər tökdüyü, yazı texnikasını mütəmadi təkmilləşdirmək əzmi də özünü qabarıq büruzə verir. Əsər boyunca müəllif bacardıqca obrazların daxili dünyasına daha dərindən nüfuz etməyə çalışır. Təhkiyə, dil və təsvirin vəhdəti naminə şüurlu iş göz qabağındadır. Təbii ki, qələmini ədəbiyyatda yenicə sınamağa başlayan kəslərdə bu heç də həmişə rəvan alınmır. Ən əsası, ümumilikdə bu baxımdan şüurlu yanaşma, nəzəriyyəyə daha dərindən yiyələnmə istiqamətində ardıcıl səylər və nəbzi tutma istedadı həlledicidir. Məğzin dərinliyinin oxucuya qədərincə çatdırılması üçün müəllifin müdrikliyi və şəxsi qənaətlərinin sual doğurmaması da vacib şərtlərdəndir. Bu baxımdan Yunis Orucovun romandakı bir çox taleyüklü qənaətləri ən azı təqdirəlayiqdir. Əsər boyunca vizuallıq da aydın sezilir. Bu da təbiidir. Ağlı kəsəndən, əli qələm tutandan publisistikanın, telejurnalistikanın sirlərini dolğun əxz edən müəllifin əsərində vizullığa nail olunması sual doğurmur. Təhkiyənin oynaqlığının təkmilləşdirilməsi istiqamətində cəhdlərin də səngimədiyi diqqəti çəkir. Bunun əsərdəki emosional qatla peşəkarcasına uzlaşdırılması da vacib məqamlardandır. Azər, Araz, Baycan və digər obrazlar mahiyyətcə tipik və rəmzi anlam kəsb edir. Tarixi romanın uğurlu alınmasında müəllifin dövlət başçısının fəaliyyətini uzun müddət gündəlik olaraq işıqlandıran peşəkar jurnalist kimi müdrik yanaşması da vacib rol oynayıb.

Əsərdə türklərin dünəninə geosiyasi miqyasda əhatəli baxış başlıca yer tutur. Bir çox publisistik mətləblər bədii dillə oxuculara yetirilir. Bu baxımdan roman indi dünyada baş verənlərdən, o cümlədən, Rusiyanın Ukraynaya qarşı nanəcimliyindən qədərincə baş açmağa da ip ucu verir. Ukrayna hadisələri rusların əsl mahiyyətini dolğunluğu ilə ortaya qoyur. Qolodomorun – cəmiyyəti azad düşüncəli insanlardan təmizləmə, milli elita və onun sosial bazasının məhv edilməsinin bu gün də eynilə, sadəcə başqa libasda təkrarlandığını təsdiqləyir. Əsərdə dünyanın say-seçmə millətlərini yamsılayaraq özlərini matah kimi qələmə verməyə çalışan rusların mayasının əslində fitnə-fəsaddan yoğrulduğu dolğun əksini tapıb. Roman biz türklərin bu qarı düşmənlə nə qədər ehtiyatlı davranmalı olduğumuza bir daha şübhə yeri qoymur. Təbii ki, öz soy-kökündən olanlara qarşı olmazın amansızlıqlar edən qondarma toplumdan hər cür naxələflik gözləmək mümkündür.

Bütün türk dünyasının fəxri, dahisi Mustafa Kamal Atatürkün israrla təkrarladığı Sovet İttifaqı ilə dostluğu geosiyasi maraqlar naminə nəyin bahasına olursa-olsun davam etdirməyin vacibliyi, tezliklə İkinci Dünya savaşının başlayacağı, başda Almaniya və İtaliya olmaqla Avropadakı avantüristlərin dünyanı qana boyayacağı, ingilislərlə amerikalıların bolşeviklərlə işbirliyinin timsalında burjuaziyanın tabularının fəhlə-kəndli maraqlarını tapdalamaması eybəcərliyi, eləcə də, türklərin qatı düşməni Stalinin Qara dəniz hövzəsini türklərdən qəsdən təmizləməklə Türkiyə ilə əlaqəni tamamilə kəsmək cəhdləri, Qars və Ərdahanı Türkiyədən qoparıb xaricdəki erməniləri ora köçürmək, boğazlara dair Montrö razılaşmasına yenidən baxılması bəd niyyəti və sair incə faktlar tarixi romana dolğunluq gətirir. Müəllifin böyük mətləblərə dərindən bələdliyindən xəbər verir.

“Boraltan – azadlığın tələsi” romanı əslində müəllifin vətəndaş hayqırtısıdır, mənəvi ehtiyacdan qaynaqlanıb. Əsər turançılığa çağırış ruhunda yazılıb. Türk tarixinin qara səhifələrindən biri olan Boraltan faciəsinin – 1945-ci ildə Stalinin tələbi ilə Cümhuriyyət Xalq Partiyası hökumətinin Türkiyəyə doğmaca Vətəni kimi sığınan 146 soydaşımızı ruslara təhvil verməsi səhnəsi ən azı acı təəssüf doğurur. Heç cür sağlam məntiqə sığmayan bu cür ölçüyəgəlməz xəcalətin bir daha təkrarlanmaması üçün dünya türklərinnin mənəvi birliyinin zəruriliyi bu əsərin başlıca qayəsidir. Zənnimcə, bu məqamda məhz əsl vətəndaşlıq mövqeyi və millətinin layiqli ziyalısı kimi Yunis Orucovun halalcasına 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamı əsasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubiley medalına layiq görüldüyünü də yada salmaq yerinə düşər. Bütövlükdə, roman müəllifin ədəbiyyat səltənətinin layiqli sakini olmaq yolunda növbəti inamlı addımıdır. Əsər boyunca qələmin dilində kitabın redaktoru, əməkdar jurnalist Firuzə Nadirin nəfəsi də aydın duyulur. Təbii ki, halallıq naminə Yunis Orucovun hər iki kitabının nəşrində müəllifə dəstək olan Milli İrsi Mədəni Tarixi Araşdırmalar (MİMTA) Fondu da xeyirxah məramına görə xüsusi təşəkkürü haqq edir. Yunis, qələmin iti olsun!

Müəllifin bütün yazıları - Azad MÜZƏFFƏRLİ

Bütün yazarlar

Ana səhifəyə dön