Natiq Cəfərli: “Azərbaycanda büdcə korrupsiyası yüksək səviyyədədir”

Xəbər lenti

00:14 / 03-02-2026

Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb

23:39 / 02-02-2026

Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"

23:02 / 02-02-2026

İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub

21:04 / 02-02-2026

"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb

20:02 / 02-02-2026

İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar

19:41 / 02-02-2026

Xalq artistinin oğlu döyülüb

19:23 / 02-02-2026

Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”

18:52 / 02-02-2026

Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar

18:00 / 02-02-2026

Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib

17:55 / 02-02-2026

Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək

17:16 / 02-02-2026

Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur

15:47 / 02-02-2026

Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır

15:17 / 02-02-2026

Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

14:20 / 02-02-2026

Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib

14:13 / 02-02-2026

Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

13:12 / 02-02-2026

Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz

13:06 / 02-02-2026

İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib

12:39 / 02-02-2026

Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı

12:31 / 02-02-2026

Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər

12:04 / 02-02-2026

Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib

11:57 / 02-02-2026

İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər

11:38 / 02-02-2026

Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto

11:26 / 02-02-2026

Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb

11:04 / 02-02-2026

Milli Məclisin iclası başlayıb

10:59 / 02-02-2026

ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir

10:58 / 02-02-2026

“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır

10:34 / 02-02-2026

Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət

10:27 / 02-02-2026

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq

Xəbər lentinin davamı

Ən çox oxunanlar

20:01 / 30-01-2026

Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto

17:31 / 29-01-2026

Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?

17:48 / 30-01-2026

Yerə bənzəyən planet kəşf olunub

18:15 / 30-01-2026

Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto

11:42 / 30-01-2026

Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

23:45 / 29-01-2026

Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

14:05 / 29-01-2026

Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir

13:48 / 29-01-2026

Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)

13:41 / 30-01-2026

Prezident yeni səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - (Yenilənib) - Fotolar

15:01 / 29-01-2026

Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir

Natiq Cəfərli: “Azərbaycanda büdcə korrupsiyası yüksək səviyyədədir” - Müsahibə
Tarix: 23-09-2017 16:58 | Bölmə: Müsahibə

Şirift ölçüsü:

Tanınmış iqtisadçı deyir ki, dövlət büdcəsindən milyonlarla vəsait mənimsənilsə də buna görə cavab verən olmur

Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas problemlərindən biri də büdcə vasaitlərinin düzgün xərclənməməsidir. Böhranlı vəziyyətdə büdcə vəsaitlərinin səmərəsiz xərclənməsi və mənimsəmələr ölkənin iqtisadi həyatında daha ciddi problemlərə yol açır.

“Real” Hərəkatının icra katibi, tanınmış iqtisadçı Natiq Cəfərli “Reytinq”ə müsahibəsində büdcə xərcləmələri zamanı ciddi qanun pozuntularının olduğunu deyərək, bu sahəyə ictimai nəzarətin də gücləndirilməsini vacib sayır.

Reyting.az saytı N.Cəfərlinin müsahibəsini təqdim edir:

- Dünya təcrübəsi göstərir ki, büdcə xərcləmələrinə nəzarətdə dövlət qurumlarından başqa qeyri-hökumət təşkilatlarının və medianın da ciddi rolu olur. Avropa ölkələrinin, yaxud digər inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinə baxdıqda görürük ki, büdcə xərcləmələrinə çox ciddi vətəndaş nəzarəti var.

Azərbaycanda büdcə xərcləmələrinə vətəndaş nəzarəti demək olar ki, yoxdur. Amma ilboyu büdcə xərcləmələri ilə bağlı monitorinqlər aparan və parlamentə məlumat verən bir qurum var - Hesablama Palatası. İnsafən, bəzi hallarda ciddi araşdırmalar aparırlar. Təəssüf ki, bunun nəticələrini görmürük.

Xırda işlərdə, vətəndaş cəmiyyəti ilə bağlı məsələlərdə ciddi araşdırmalar aparılır, 15-20 min manatlıq vergidənyayınmalara görə cinayət işləri açılır, büdcəyə ziyan vurmaq adı altında böyük həbs cəzaları müəyyənləşir. Lakin, son illərdə Hesablama Palatasının apardığı yoxlamaların ciddi nəticəsi yoxdur.

Müəyyən faktlar açıqlanır, rəqəmlər sadalanır, hətta bəzən söhbət milyonlardan, on milyonlardan getsə də, bu iş sonda nəticəsiz qalır. Yəni, büdcənin milyonlarla vəsaiti mənimsənilir, buna görə cavab verən olmur. Çox təəssüf ki, bu cəzasızlıq mühiti növbəti qanundankənar fəaliyyətə - büdcə vəsaitlərinin göyə sovurulmasına şərait yaradır.

Fakt odur ki, bir çox dövlət qurumları büdcə vəsaitlərini normal xərcləmir, hətta korrupsiya faktları aşkar şəkildə önə çıxır. Əgər o qurumların cavabdeh şəxsləri, rəhbərləri ciddi cəzalar alsaydılar, hesab edirəm ki, bu cəzalar çəkindirici faktora çevrilərdi. Hələ ki, çəkindirici faktoru görmürük.

- Necə düşünürsünüz, radikal addımlar atılarsa, büdcə vəsaitlərinin xərclənməsindəki problemləri aradan qaldırmaq olar?

- Dünyada maraqlı örnəklər var. Sinqapur dünyada ən çox korrupsiyaya uğramış ölkələrdən biri idi. Li Kuan Yu hakimiyyətə gələndən sonra kompleks islahatlara başladı. Məhz, sərt cəzaların tətbiqi, qanunun aliliyinin təmini nəticəsində 15-20 ilin içində Sinqapurda sıçrayışlı inkişaf oldu. Bu gün dünyada ən şəffaf ölkələrdən biri Sinqapurdur, hətta ən az korrupsiya olan ölkələr reytinqində birinci yerdədir.

Yəni, sərt cəzaların olması labüddür. Korrupsiya, büdcə xərcləmələrinə nəzarətlə paralel, sərt cəzalar da olmalıdır. Dünya təcrübəsi də göstərir ki, cəzasızlıq mühitində növbəti qanunsuz addımlar atılır. Ona görə də, bu istiqamətdə qanunvericilikdə dəyişiklik etməkdə də, bu məsələlərdə vətəndaş cəmiyyətinin dövlətə kömək edən bir institut kimi görməkdə də yarar var.

Təəssüf ki, Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinə ögey münasibət göstərilir. Hər dəfə vətəndaş cəmiyyəti ilə bağlı açıqlamalarda “5-ci kalon”, “digər qüvvələrə xidmət edən qruplar” - kimi sözlər eşidirk. Əslində isə normal ölkələrdə vətəndaş cəmiyyəti dövlətin pulsuz auditoru, köməkçisi rolunda çıxış edir, dövlət də bunu müsbət qarşılayır. Təəssüf ki, bizdə əksinədir. Halbuki belə olsa, büdcə xərcləmələrinə nəzarət asanlaşar, korrupsiya halları azalar.

- Büdcə ortadadır, xərclərin istiqamətləri, layihələr də bəllidir. Bilirəm, dəqiq demək çətindir. Təxmini hesablamalara görə il ərzində büdcə vəsaitlərinin nə qədəri mənimsənilə bilər?

- Doğurdan da çox çətin sualdır. Amma beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanda “kölgə iqtisadiyyatı” təqribən 60-65 faiz civarındadır. Bu, artıq onu sübut edir və göstərir ki, “kölgə iqtisadiyyatı” yüksək olan ölkələrdə həm korrupsiyanın səviyyəsi, həm də büdcə vəsaitlərinin xərclənməsində yeyintilərin həcmi yüksək olur.

İndiyə qədər reallaşdırılmış layihələrdə mənimsəmələrin böyük olduğu ortaya çıxıb. Məsələn, Azərbaycanda bir km yolun çəkilməsinə xərclənən vəsait az qala, dünyada rekord səviyyədədir.

Artıq sübut olunmuş məqamlara əsasən demək olar ki, Azərbaycanda büdcə korrupsiyası yüksək səviyyədədir. Azərbaycan dövlətçiliyinə ən böyük zərbə vuran amillərdən biri də büdcə korrupsiyasıdır.

Dövlət məişət korrupsiyasının böyük bir hissəsini həll eləməyə nail oldu. “ASAN Xidmət”lərin yaradılması göstərdi ki, məişət korrupsiyasını ləğv etmək mümkündür. Bu, vətəndaşların “korrupsiyanın bizim qanımızda olması” ilə bağlı absurd fikirlərini də alt-üst elədi.

Amma büdcə korrupsiyası hələ də qalır. Onu da unutmayaq ki, büdcə korrupsiyası dövlətə zərər vuran ən böyük amillərdən biridir.

- Vətəndaşlar sadəcə, gündəlik həyatlarının, dolanışıqlarının yaxşı olmasını istəyir. Qeyd etdiyiniz büdcə korrupsiyası aradan qalxarsa, insanlara hansı formada təsir edə bilər?

- Gəlin sadə və obrazlı dillə deyək. Əgər bir tikinti layihəsinə bir milyon ayrılırsa və onun yarısı “yeyilirsə”, təbii ki, bu, keyfiyyətsiz işə səbəb olur. Əgər ayrılan vəsaitin tamamı xərclənsə, bu, əlavə iş yerləri yaradar və layihələrin keyfiyyətli həyata keçirilməsinə səbəb olar. Sonra da həmin keyfiyyətsiz işlərin bərpası üçün büdcədən pul ayrılmaz.
Azərbaycanda beton yollar çəkildi və elan olundu ki, 20-25 il təmirə ehtiyacı olmayacaq. Amma Bakı-Quba beton yolu dəfələrlə təmirə dayanıb. Bu da büdcəyə ziyan vurulmasına səbəb olur. Yəni ayrılan vəsaitin tamamı xərclənsə, növbəti illərdə büdcəyə əlavə yük düşməz.

- Hazırki hakim komanda 20 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərir. Necə düşünürsünüz, bu komanda qeyd etdiyiniz dəyişiklikləri gerçəkləşdirə bilər?

- Əslində bu, siyasi iradədən asılıdır. Yəni, “ASAN Xidmət” nümunəsi də bunu göstərdi. Sadəcə, Azərbaycanda bir fəlsəfi məsələ də var. Ölkədə aşağıdan yuxarı ideoloji bağlılıq olmadığına görə belə bir vəziyyət yaranıb. Yəni, məmur təbəqəsi arasındakı bağlılıq maraqlar üzərində qurulub. Büdcə vəsaitlərinin mənimənilməsi, korrupsiya maraqları monolotlik görüntüsü yaradıb və hakimiyyətin müxtəlif qollarında təmsil olunan məmurların birləşdirici amilinə çevrilib. Bu ideoloji boşluğa korrupsiya daxil olub. İdeoloji bağlılıq olmadığı bir şəraitdə komandanın formalaşması ancaq maddi maraqlar üzərində qurulur. Mənə elə gəlir ki, ən çətin nöqtə də bu fəlsəfi məqamdır.

Bəlkə də hakimiyyət başındakılar müəyyən pozitiv addımlar atmaq istəyirlər. Amma məhz, komanda daxilində narazılığın yaranacağına, siyasi loyallığın ancaq korrupsiya yolu ilə təmin olunduğunu bildirərək radikal addımlar atmaqdan çəkinirlər. Ona görə də hələlik ciddi addımlar ata bilmirlər.

- Natiq bəy, əslində büdcə vəsaitlərinə şəxsi pul kimi yanaşmaq lazımdır, amma bizdə fərqli yanaşılır. Əksəriyyət büdcədən oğurlamağa çalışır. Təkcə məmurlar yox, cəmiyyətin əksər üzvləri fürsət axtarır ki, büdcədən nəsə qoparsın. Sizcə, əsas problemlərdən biri də bu deyilmi?

- Haqlısınız. Vətəndaş-dövlət münasibətlərində ən önəmli bağlardan biri vergi sistemidir. Vətəndaşın vergisi ilə büdcə formalaşır və formalaşan büdcəyə vətəndaş özününkü kimi baxır. O zaman artıq xərcləmələr vətəndaşların müəyyən etirazına səbəb olur.

Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində vətəndaş-dövlət münsibətləri iki bağ üzərində inkişaf edir. Onlardan biri seçki, digəri vergidir. Bizdə hər iki bağda ciddi problemlər var.

Belə ki, büdcənin formalaşmasında vətəndaşın iştirakı azdır. Yəni, fiziki şəxslərin büdcənin formalaşmasındakı rolu 7 faizdir. Büdcənin 50 faizindən çoxu Neft Fondundan tranfert olunur, digər hissəsi isə neft sahəsi və ona xidmət edən sektordan gələn vergilər hesabına formalaşır. Bu da vətəndaşı büdcənin onun özününkü olduğu fikrindən ayrı salır. Əslində, bu, çox ciddi psixoloji problemdir. Bunun təşviq olunmasına, izahat işlərinin aparılmasına, mediada vətəndaşın büdcəyə nəzarətinin vacib olduğunu vurğulamaqla nəticələr əldə etmək mümkündür. Burada medianın da rolu ciddi olmalıdır. Mediada büdcə xərcləmələri ilə bağlı gedən materialları dövlət orqanları ciddi araşdırmalıdır. Təəssüf ki, bunları da görmürük. Vətəndaş dövlət büdcəsinin özü tərəfindən formalaşdırıldığına inanmadığı üçün xərcləmələrin də hansı formada həyata keçirildiyinə biganə qalır. Bu da həm sosiolji, həm də psixoloji problemdir. Korrupsiyadan, sistemin ümumi problemlərindən əlavə, vətəndaş-dövlət münasibətlərinin bu sahəsində də ciddi axsamalar var.

Z.MƏMMƏDLİ

Ana səhifəyə dön