Şərqşünas-politoloq: “İranda etirazlar çevrilişlə nəticələnsəydi...”

Xəbər lenti

00:14 / 03-02-2026

Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb

23:39 / 02-02-2026

Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"

23:02 / 02-02-2026

İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub

21:04 / 02-02-2026

"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb

20:02 / 02-02-2026

İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar

19:41 / 02-02-2026

Xalq artistinin oğlu döyülüb

19:23 / 02-02-2026

Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”

18:52 / 02-02-2026

Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar

18:00 / 02-02-2026

Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib

17:55 / 02-02-2026

Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək

17:16 / 02-02-2026

Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur

15:47 / 02-02-2026

Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır

15:17 / 02-02-2026

Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

14:20 / 02-02-2026

Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib

14:13 / 02-02-2026

Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

13:12 / 02-02-2026

Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz

13:06 / 02-02-2026

İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib

12:39 / 02-02-2026

Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı

12:31 / 02-02-2026

Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər

12:04 / 02-02-2026

Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib

11:57 / 02-02-2026

İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər

11:38 / 02-02-2026

Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto

11:26 / 02-02-2026

Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb

11:04 / 02-02-2026

Milli Məclisin iclası başlayıb

10:59 / 02-02-2026

ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir

10:58 / 02-02-2026

“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır

10:34 / 02-02-2026

Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət

10:27 / 02-02-2026

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq

Xəbər lentinin davamı

Ən çox oxunanlar

20:01 / 30-01-2026

Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto

17:31 / 29-01-2026

Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?

17:48 / 30-01-2026

Yerə bənzəyən planet kəşf olunub

18:15 / 30-01-2026

Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto

11:42 / 30-01-2026

Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

23:45 / 29-01-2026

Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

14:05 / 29-01-2026

Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir

13:48 / 29-01-2026

Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)

13:41 / 30-01-2026

Prezident yeni səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - (Yenilənib) - Fotolar

15:01 / 29-01-2026

Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir

Şərqşünas-politoloq: “İranda etirazlar çevrilişlə nəticələnsəydi...” - Müsahibə
Tarix: 07-01-2018 14:59 | Bölmə: Müsahibə

Şirift ölçüsü:

Vüsal Hətəmov: “Qərb düşünür ki, Cənubi Azərbaycan Şimali Azərbaycanla birləşsə, balkanlardan – Türkiyədən tutmuş, Orta Asiya da daxil olmaqla, Altaya qədər türk siyasi zolağı yarana bilər. Bu isə dünyanın idarə olunması zəminində Qərb üçün yeni əngəl deməkdir”

İranda son kütləvi etirazlarla bağlı ictimaiyyətdə müzakirələr səngimək bilmir. Qeyd edək ki, bu etirazlar 2009-cu il etirazlarından üzü bu yana miqyasına görə ən böyük etiraz dalğasıdır.

Dekabr hadisələri ölkənin daxili problemlərindən qaynaqlansa da, bunu xarici qüvvələrin işi hesab edənlər də var. Ən mühüm məqamlardan biri də odur ki, etirazlar qarşıdurmalarla müşayiət olundu. 20-dən artıq ölən və xeyli sayda yaralı oldu.

Hazırda etirazlar səngisə də, yenidən körüklənmə ehtimalı gündəmdədir.

Mövzu ilə bağlı fikirlərini “Reytinq”lə bölüşən şərqşünas-politoloq Vüsal Hətəmovla müsahibə zamanı baş verənləri müxtəlif aspektlərdən analiz etdik:

– Vüsal bəy, yəqin ki, İranda baş verən hadisələri yaxından izlədiniz. İlk olaraq cəmiyyətin böyük əksəriyyətini maraqlandıran sual budur ki, etirazçılar haqlı idimi?

– Ümumiyyətlə, xalq həmişə haqlıdır. Bu, bütün ölkələrin xalqlarına verdiyi dəyər olmalıdır. Etiraz varsa, hakimiyyət xalqın yanında olmalıdır. Hakimiyyətlər etirazdan qorxmalı deyil, etirazın səbəblərini təhlil etməli, problemləri çözməlidir. İranda olan narazılıqlar mövcud sosial problemlərdən qaynaqlanırdı. İran rəhbərliyi də, müntəzəm olmasa da, mütəmadi olaraq sosial problemləri dilə gətirir, ölkədə yüksək çinli vəzifəlilər arasında korrupsiya hallarının olduğunu deyirdi.

– Bir məqam da var ki, etirazçılar ilk olaraq sosial problemləri səsləndirsələr də, sonradan İranın xarici siyasətini də pislədilər...

– Bəli, etirazçılar İranın Yaxın Şərqdə apardığı siyasətə narazılıq bildirdilər. Bildiyimiz kimi, İran Suriya və İraqda hökumət qüvvələrinə siyasi-hərbi dəstək verirdi və indi də verir. Təbii ki, bu dəstək virtual, nəzəri olmadığı üçün özü ilə insan qurbanları, maddi xərclər meydana gətirir. Bu isə onsuz da embarqolar şəraitində olan İran dövləti üçün daxildə bir sıra iqtisadi-sosial problemlərə yol açır.

– Belə çıxır ki, rəsmi Tehranın xarici siyasəti dəyişməyəcək və nəticədə İran xalqının narazılıqları davam edəcək?

– Əslində, İranın xarici siyasəti onun dövlətçiliyinə qarşı olan mövcud təhdidlər müqabilində qurulub. İran yaxşı anlayır ki, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr onun mövcud siyasi quruluşu ilə bağlıdır. İranda dini siyasi quruluş davam etdikcə özünə qarşı təhdidi həmişə hiss edəcək. Çünki Qərb İranı dünyəvi dövlət qismində görmək istəyir. Qərb də bu istəyinə nail olmaq üçün Yaxın Şərqdə İranın müttəfiqi olan dövlətləri sıradan çıxarmalı, sonra isə İranın üzərində işləməlidir. Əvvəlcə Suriya, Livan, sonra isə İran Qərbin planındadır.

– İran dini siyasi quruluşdan əl çəkə bilməzmi? Bu zaman Qərbin təzyiqindən də uzaq olar, embarqolar da götürülər...

– Əslində, dünyəvilik, demokratiklik Qərb üçün bir siyasi alətdir. Nümunə üçün Türkiyə dövlətini götürək. Dünyəvi dövlətdir, Avropa istiqaməti götürüb, NATO üzvüdür, Avropa Birliyinə can atır, lakin daxilində Qərbin dəstəklədiyi separatçı qüvvələr Türkiyə dövlətçiliyini həmişə təhdid edir. Və yaxud əksinə olaraq, Səudiyyə Ərəbistanını götürək, heç demokratik dövlət də deyil. Monarxiya üsuli-idarəsi ilə idarə olunur. Lakin ABŞ-ın müttəfiqi olduğu üçün Qərb tərəfindən həm siyasi, həm də hərbi dəstək alır. Deməli, siyasi idarəetmə quruluşu bəhanədir.

– Həm belə deyirsiniz, həm də başqa cür. Bəs onda Qərbin İrandan istədiyi nədir?

– Bu gün dünyanı siyasi cəhətdən birqütblü etmək istəyən Qərb özünün yanında olana dəstək, yanında olmayana isə şər qüvvəsi kimi baxır. İkinci hərbi-siyasi qütb olmaq istəyən Rusiya faktoru isə Qərb üçün əngəldir. İran, Suriya, Şimali Koreya və Çin də Rusiya ilə eyni cəbhədə olduğuna görə Qərb üçün düşmən hesab edilir. Diqqət edin, Bəşər Əsəd diktatordur. Amma dövlət demokratik üsul-idarə ilə idarə olunurdu. İran dini qanunlarla idarə olunur. Amma respublika quruluşlu, parlament və prezident üsuli-idarəsi ilə idarə olunur. Düzdür, İranda prezident postundan da üstün qurum var - Ali dini rəhbərlik postu. Lakin bu post prezident və parlament seçkilərində xalqın seçimini əsas götürür. Hətta Avropa özü belə, İranda keçirilən seçkilərin şəffaf olmasını vurğulayır. Qərbin narazılığı seçkilərə qədər olan prosedurdur. Yəni namizədlərin müəyyənləşməsi proseduru. Lakin namizədlər müəyyənləşdikdən sonra baş verən seçkiləri Qərb həmişə şəffaf adlandırıb. Bütün bunlara rəğmən, həm Suriya, həm də İran monarxiya dövləti olan Səudiyyədən fərqli olaraq Qərb üçün arzuolunmaz dövlətlərdir. Çünki Rusiya ilə eyni cəbhədədir. Qərbin müttəfiqi olan Səudiyyə dövləti rəsmi qanunlarla sülalə hakimiyyəti tərəfindən idarə olunsa da, Qərb üçün arzuolunan dövlətdir.

– Bir qədər yayındıq. Keçək əsas mövzuya. İranda etirazların xarici dəstəkdən təsirləndiyini də deyənlər var.

– Hətta İran prezidenti özü belə, etirazçılar arasında agentlərin olduğunu, ölənlərin də onlar tərəfindən öldürüldüyünü vurğuladı. Bundan başqa, İranı özünə düşmən bilən İsrail və ABŞ dövlətlərinin başçıları da çıxış edərək bildirdilər ki, biz etirazçıların tərəfindəyik. Bunun müqabilində isə Türkiyə və Rusiya rəsmiləri çıxış edərək bildirdilər ki, etirazlar İranın daxili işidir, istənilən xarici müdaxilə ölkəni uçuruma aparacaq.

– Qonşu dövlətə Azərbaycan rəsmilərinin mövqeyi necə oldu?

– İran bizimlə qonşu dövlət olduğu, azərbaycanlıların böyük qismi həmin dövlətdə yaşadığı üçün təbii ki, rəsmilərimiz İranda hər hansı bir xaosa sevinməyəcək. Lakin təəssüf ki, ölkənin ictimai rəyi radikalcasına iki yerə bölündü: Etirazları pisləyən və etirazların bizə xeyirli olmasını vurğulayanlar.

Etirazları pisləyənlər düşünür ki, etirazlar qonşu İranı sarsıdacaq. Yanlış fikirdir. Əgər etirazlar dövləti sarsıdırsa, deməli, həmin dövlət kökündən çürüyüb, elə dövlət dağılsa, yaxşıdır. Əslində, etirazların olması dövlət üçün bir şansdır ki, problemləri görsün, həlli istiqamətində daha da cəsarətlənsin. Necə ki, Həsən Ruhani də çıxış edərək bildirdi ki, bu etirazlar ölkəmiz üçün təhdid deyil, problemlərin həlli üçün bir fürsətdir.

Lakin daha maraqlı tərəf etirazların güclənməsini, İranın xaosa bürünməsini, dağılmasını və sonda Cənubi Azərbaycanın ayrılaraq bizə qoşulmasını istəyənlər idi. Onlar elə düşünür ki, Qərb İranın dağılmasından ötrü etirazçılara dəstək verəcək və Cənubi Azərbaycanı bizə hədiyyə edəcək. Bunun hamısı tarixi bilgisizlikdən irəli gəlir. Qərb İranı dağıtmaq istəsəydi, Şahın dövründə dağıdar, Cənubi Azərbaycanı ayırardı. Yetərincə münbit şərait var idi. Həmçinin, Şah Qərbin dediyindən çıxan deyildi, çünki fars əsilli pəhləvilər 20-ci əsrin əvvəllərində türk əsilli qacarları devirərək Avropanın dəstəyi ilə hakimiyyətə yiyələnmişdilər. Bildiyimiz kimi, Pəhləvi rejimi sırf fars şovinizm siyasəti yürüdür, ölkə türklərini etnik zəmində incidirdi. Bəs niyə İranı Pəhləvi dönəmində bölmədilər? Çünki Qərb üçün Böyük Azərbaycan arzuolunan deyil. Qərb üçün idarə olunan İran dövləti lazımdır. Qərb düşünür ki, Cənubi Azərbaycan Şimali Azərbaycanla birləşsə, balkanlardan –Türkiyədən tutmuş, Orta Asiya da daxil olmaqla, Altaya qədər türk siyasi zolağı yarana bilər. Bu isə dünyanın idarə olunması zəminində Qərb üçün yeni əngəl deməkdir.

– İranda etirazlar çevrilişlə nəticələnsə idi, bunun regiona hansı təsiri olacaqdı?

– Düşünmürəm ki, bu, xoş nəticələr bəxş edəcəkdi. Liviya, Misir, İraq hansı gündə yaşayır? Bildiyimiz kimi, İranın Suriya, İraq və Livnda da yetərincə hərbi qüvvələri var. Təsəvvür edin ki, hazırkı İran hakmiyyəti tərəfindən idarə olunan həmin qüvvələrin özü Qərb üçün yeni bir problemə çevriləcəkdi. Bir tərəfdən də Rusiya buna razılıq verməyəcək və özünün hərbi qüvvələrini İrana yeridəcəkdi. Bir sözlə, İranda etirazlar çevrilişlə nəticələnsəydi, Yaxın Şərqdəki “qan çanağı” daha da böyüyəcəkdi.

Zaur ƏHMƏD

Ana səhifəyə dön