00:14 / 03-02-2026
Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb
23:39 / 02-02-2026
Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"
23:02 / 02-02-2026
İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub
21:04 / 02-02-2026
"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb
20:02 / 02-02-2026
İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar
19:41 / 02-02-2026
Xalq artistinin oğlu döyülüb
19:23 / 02-02-2026
Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”
18:52 / 02-02-2026
Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar
18:00 / 02-02-2026
Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib
17:55 / 02-02-2026
Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək
17:16 / 02-02-2026
Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur
15:47 / 02-02-2026
Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır
15:17 / 02-02-2026
Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər
15:04 / 02-02-2026
Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib
14:20 / 02-02-2026
Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib
14:13 / 02-02-2026
Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır
13:35 / 02-02-2026
Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək
13:12 / 02-02-2026
Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz
13:06 / 02-02-2026
İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib
12:39 / 02-02-2026
Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı
12:31 / 02-02-2026
Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər
12:04 / 02-02-2026
Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib
11:57 / 02-02-2026
İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər
11:38 / 02-02-2026
Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto
11:26 / 02-02-2026
Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb
11:04 / 02-02-2026
Milli Məclisin iclası başlayıb
10:59 / 02-02-2026
ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir
10:58 / 02-02-2026
“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır
10:34 / 02-02-2026
Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət
10:27 / 02-02-2026
Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq
20:01 / 30-01-2026
Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto
17:31 / 29-01-2026
Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?
17:48 / 30-01-2026
Yerə bənzəyən planet kəşf olunub
18:15 / 30-01-2026
Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto
11:42 / 30-01-2026
Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?
15:04 / 02-02-2026
Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib
23:45 / 29-01-2026
Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək
13:35 / 02-02-2026
Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək
14:05 / 29-01-2026
Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir
13:48 / 29-01-2026
Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)
15:01 / 29-01-2026
Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir
Əziz Rzazadə: “Hazırda İranda atalar və oğullar mübarizəsi gedir” - Müsahibə
Tarix: 12-10-2022 14:26 | Bölmə: Müsahibə / Slayd
İranşünas deyir ki, qonşu ölkədəki aksiyalarda saxlanılan və son məlumata görə, ilkin istintaqdan sonra sərbəst buraxılanların orta yaş həddi 14-18 arasındadır
İranşünas Əziz Rzazadə “Yeni Sabah”a müsahibə verib.
Reyting.az müsahibəni təqdim edir.
- İranda baş verən hadisələri necə qiymətləndirirsiniz?
- İstənilən cəmiyyətdə vətəndaşların etiraz hüququ və xalqın, yaxud xalqların üsyan haqqı var. İranda baş verənlər 2009-dan bəri başlayan kütləvi etirazların növbəti nümunəsidir. O zaman prezident seçkilərinin nəticələri ilə bağlı yaranan və “Yaşıl inqilab” adlanan güclü narazılıq dalğası ilə müqayisədə indi “Zən, Zendegi, Azadi” (“Qadın, Həyat, Azadlıq”) şüarı ilə təxminən bir aydır davam edən aksiyalar miqyasına görə ötən illərin nümunələrindən kiçikdir.
Lakin israilli analitik Raz Zimmtlə ikiəlli razıyam: 2022-nin narazılıq dalğası ən qəddarı və şiddətlisidir.
Məhsa Əmini adlı 22 yaşlı qızın şübhəli ölümü “Qadın, Həyat, Azadlıq” hərəkatı üçün bir qığılcım oldu. Guya “əxlaq polisi”nin işgəncəsi ilə ölən gəncin sonradan doğuşdan xəstə olması, uşaq ikən beyin əməliyyatı keçirməsi və qatıldığı tədbirdə qəfildən yıxılaraq ölməsi sənədlər və kamera görüntüsü ilə isbatlansa da, qəzəbi püskürən kütləni sakitləşdirmək mümkün olmadı.
“Qadın, Həyat, Azadlıq” hərəkatı dedikdə, əslində, heç bir təşkilatlanmış etiraz aksiyası və parlaq lider yoxdur. Onunla müqayisədə 2009-un “Yaşıl hərəkat”ı siyasi təşkilatlanmaya, siyasi proqrama və liderə sahib idi.
Xüsusi vurğulayım ki, sonrakı illərin bütün etiraz dalğaları özüylə əks səciyyəni daşıyıb. 2017-ci il dekabr-2018-ci il yanvar etiraz aksiyalarının iqtisadi tələbləri vardı və iştirakçıları əsasən aztəminatlı insanlar idi. 2019-cu il noyabrın 15-də başlayan narazılıqlarda da benzinin bahalaşması, sonrakı bahalaşma, qiymət artımları əsas motiv, iştirakçılar əsasən işsizlər və böyük şəhərlər ətraflarında məskunlaşan aztəminatlı sosial təbəqəydi. 2021-ci ilin mayında elektrik kəsintiləri bir çox, o cümlədən Fars, Mazandaran, Əlborz, Xuzistan, Gilan, Gülüstan, Sistan və Bəlucistan əyalətlərinin əhalisini ayağa qaldırmışdı.
2022-nin sentyabr-oktyabr aksiyaları daha çox “Z nəsli”tək tanınan internet və “ağıllı telefonlar” mühitində böyümüş yeniyetmə/gənc təbəqənin etiraz dalğasıdır. Onlar İslam İnqilabını həyata keçirən, 8 illik müharibədən keçmiş köhnə nəslə, yəni İslam Respublikasının bani atalarına əsla oxşamayan, amma genetik kodlarla onlara bağlı, nəvə-nəticələri sayılacaq sosial təbəqədir.
Bir növ, hazırda İranda atalar və oğullar mübarizəsi gedir. Aksiyalarda saxlanılan və son məlumata görə, ilkin istintaqdan sonra sərbəst buraxılanların orta yaş həddi 14-18 arasındadır. Yəni 2000-ci ildən sonra dünyaya gələn, internet kommunikasiyası çağında böyüyən, asudə vaxtını sosial şəbəkələrdə keçirən sayca böyük, siyasi sözünü deməyə hazır bir təbəqə.
Beləliklə, bütün dünyada olduğu kimi, İranda da “Z nəsli” mühafizəkar-islamçı bir siyasi rejimdə fərqli həyat tərzinə meyllidir. Bu təkcə yeniyetmə/gənc oğlanlara deyil, onlarla yaşıd qız/qadınlara da şamildir.
- Aksiyalarda hicabını yandırmaqla yanaşı, qadınların bir hissəsi saçlarını kəsiblər...
- Mən iranşünasam, ayətullah deyiləm. Hicab İslam qanunları baxımından dinə bağlı, şəri vacibatı yerinə yetirən zərif cins nümayəndəsi üçün əsas şərtdir.
Yeri gəlmişkən, İslam coğrafiyasında yalnız İran və Səudiyyə Ərəbistanında (əcnəbilər xaric) hicab icbaridir, digər ölkələrdə fərqli tətbiq üsulları var - tam geyim sərbəstliyindən (ixtiyari) tutmuş müəyyən ictimai məkanlarda müstəsnalığa (zərurətə) qədər.
Qadın geyimi, gənclərin istirahət formaları, musiqi zövqü ümumiyyətlə, zaman-zaman İran siyasi-ictimai gündəliyinin ana mövzusu olub. 2017-18-ci ilin etirazlarında qadın geyimi, yaxud hicab mövzusu xüsusilə qabarıq idi.
“Vilayəte-fəqih” nəzəriyyəsinə uyğun idarə olunan İslam Respublikasında icbari hicab həm də rejimin siyasi təməllərindən biridir. Üstəlik, Cinayət Məcəlləsinin 638-ci maddəsinə əsasən, ictimai məkanlarda örpəksiz görünmə 10 gündən 2 aya qədər həbs və ya 50 min rialdan 500 min riala qədər cəriməni nəzərdə tutur.
1979-cu il İslam İnqilabından başlayaraq hicabın icbari və ya ixtiyari olması barədə fikir ayrılıqları var. Həsən Ruhani administrasiyası dövründə Mədəniyyət və İslami İrşad Nazirliyi ölkədə bu mövzuya dair xüsusi anket sorğusu keçirmişdi. Respondentlərin böyük əksəriyyəti icbari hicabın əleyhinə rəy verməklə, İslam Respublikasının “qırmızı xətt”ini adlamışdı. Amma eks-prezident Həsən Ruhaninin icbari sığortaya dair referendum keçirmək istəyinə sədd çəkilmişdi. Müxalif mühafizəkar siyasi qanad öz dəlilində Konstitusiyanın 59-cu maddəsində nəzərdə tutulan referendum keçirilməsi hüququnun yalnız Ali Dini Rəhbərə, yəni Ayətullah Xamnəiyə məxsusluğuna istinad etmişdi.
- Ayətullah Əli Xamnəi öz çıxışında bu iğtişaşların təşkil olunmasında təqsirkar kimi ABŞ və İsrailin adını çəkdi. Xarici aktorların aksiyalara müdaxiləsi nə dərəcədə realdır?
- Sadalanan ölkələrin İslam Respublikasına münasibətində gizlin yoxdur və İranda baş verən istənilən kütləvi aksiya, yaxud terror aktında “əcnəbi barmağ”ın mövcudluğu dəfələrlə isbatlanıb. Son etiraz dalğasından əvvəl və onun gedişatında Tehranda akkreditə olunmuş avropalı diplomatların bəzisi XİN-ə çağırılıb. Bir neçə gün öncə isə 2 Fransa casusunun İranda rejim əleyhdarı qruplarla gizli təmaslarına dair sənədli film nümayiş olunub.
Aksiyalar zamanı saxlanılan və ya həbs olunanlara dair bəyanatlardan da görünür ki, etirazları öz siyasi istəyinin icrasına yönəltməyə cəhd göstərmiş, xarici maliyyə mənbəli yetərincə çox monarxist, separatçı və digər qruplar var. Hətta Məhsa Əminin ölümünü etnik müqavimət hərəkatına çevirmə cəhdi də aydın görünür. Məsələn, Türkiyədə HDP-nin həbsdə olan keçmiş rəhbəri Selahattin Demirtaş İrandakı narazılıq dalğasına açıq dəstək verdi. Üstəlik, hazırda İranda etiraz aksiyalarından iğtişaşa çevrilmiş gərginliyin əsas ocağı kürd mənşəli Kermanşah və İran Kürdüstanı əyalətləridir.
- Aksiyaların yekun nəticəsində İranda hakimiyyətin dəyişikliyi mümkündürmü?
- Bu, falçıya veriləcək sualdır. Mənim təhlilim bu fikrə cəmləşib ki, “Z nəsli”nin küçə və meydanlara çıxmasına əsas motivasiyası icbari hicab və “əxlaq polisi”nin ləğvidir. İranda təxminən 15 milyon ibtidai məktəb/lisey şagirdinin 8 milyonu qızdır. Bu, kiçik rəqəm deyil.
Ölkənin əsas seçici kütləsi də məhz yeniyetmə/gənclərdir. Həm də qanunvericilik 15 yaşına çatmış hər bir vətəndaşa təkcə seçmək yox, seçilmək hüququ da verir.
2021-ci ildə keçirilən son prezident seçkilərində siyasi səhnəyə ilk dəfə səs verən 1 milyon 300 min gənc çıxıb. Küll halında onlar səslərinin, tələblərinin eşidilməsini istəyir və bu qənaətdədirlər ki, çağırışları qulaq ardına vurulur, düşüncələri ciddiyə alınmır.
Əlbəttə, “Z nəsli”nin bu qənaətlərinə müəyyən həqiqət var. Mövcudluğunun 43 ili ərzində İranın siyasi elitasına “kənardan” daxil olma demək olar ki, sıfır səviyyəsindədir. Hakimiyyətin müxtəlif qollarında təmsilçilik sadəcə bəlli, “inqilabçı sayıqlığı” korşalmış qruplar arasında əl dəyişir.
Sadə bir nümunə: 2021-ci ilin prezident seçkilərində İranın keçmiş rabitə naziri Azəri Cəhrominin namizədliyi qeydə alınmadı. Rəqəmsal texnologiyalar sahəsində mütəxəssis, gənclər arasında böyük populyarlığı olan və ABŞ-ın “Foreign Policy” jurnalının “İranın Emmanuel Makronu” adlandırılan, buna görə siyasi qısqanclıq hədəfinə çevrilən 41 yaşlı Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi Kəşfiyyat Nazirliyindəki 7 illik xidmətinə baxmayaraq, seçkilərə buraxılmadı.
İndi siyasi elitanın, köhnə İslam inqilabçılarının nəvə-nəticələri söz sahibi olmaq istəyir, lakin “atalar”ın “oğullar”a müqaviməti hələlik güclüdür və “qocalar” ciddi qan itkisi verməyiblər. Odur ki, “Z nəsli”nin İran tarixində öz səhifəsini açmaq istəyi hələlik təxirə salınacaq. Lakin onun tələbləri məntiqlə müzakirələr, düşüncələr doğuracaq, bəlkə də hansısa güzəştlərə zəmin yaradacaq.
- Aksiyaların yekun nəticəsinin regiona, xüsusilə Azərbaycana təsiri nə ola bilər?
- Dünyanın əsas hissəsi kimi, Azərbaycanda da İranla bağlı informasiya axının böyük hissəsi möhtəkir məlumatlar, ictimai rəylə manipulyasiya və açıq qərəzin qarışığıdır. 2022-ci ilin sentyabr-oktyabr etiraz dalğası barədə əsas xəbərlər sosial şəbəkələrdə paylaşılan videolara əsaslanır. Ölkəni içəridən tanıyan, prosesləri və ən azı aparıcı KİV-ləri mütəmadi izləyən həqiqi iranşünasların sayı heç bir əldəki barmaqların sayı qədər deyil. Mən şəxsən Azərbaycan mediasında İranla bağlı müsahibə və təhlilləri oxuyarkən bəzən uğunub gedirəm.
“Qadın, Həyat, Azadlıq” hərəkatından alınacaq dərslərə gəlincə, Şərq səciyyəmizdən irəli gələn oxşar problemlər var. Əlbəttə, Azərbaycanın da öz “Z nəsli” mövcuddur. “Keçmişin qalıqları”ndan qurtulma istəyi yeniyetmə və gənclərin sosial şəbəkə postlarından açıq oxunur. Amma nələrdən və necə qurtulmalı? Cəmiyyətdə ciddi müzakirəyə maraq azsaylı çevrədə aparılır, şüurlara təsir imkanı məhduddur. Şişirtmə görünə bilər, amma ümumən “Z nəsli”nin siyasi savadı “ataların nadanlığı”ndan betərdir. Halbuki Uinston Çörçill nə deyirdi? “Gəncliyində radikal, yetinlik çağında mühafizəkar olmayan axmaq adamdır”.
Bölməyə aid digər xəbərlər
Tarix: 12-10-2022 14:26 | Bölmə: Müsahibə / Slayd
İranşünas deyir ki, qonşu ölkədəki aksiyalarda saxlanılan və son məlumata görə, ilkin istintaqdan sonra sərbəst buraxılanların orta yaş həddi 14-18 arasındadır
İranşünas Əziz Rzazadə “Yeni Sabah”a müsahibə verib.
Reyting.az müsahibəni təqdim edir.
- İranda baş verən hadisələri necə qiymətləndirirsiniz?
- İstənilən cəmiyyətdə vətəndaşların etiraz hüququ və xalqın, yaxud xalqların üsyan haqqı var. İranda baş verənlər 2009-dan bəri başlayan kütləvi etirazların növbəti nümunəsidir. O zaman prezident seçkilərinin nəticələri ilə bağlı yaranan və “Yaşıl inqilab” adlanan güclü narazılıq dalğası ilə müqayisədə indi “Zən, Zendegi, Azadi” (“Qadın, Həyat, Azadlıq”) şüarı ilə təxminən bir aydır davam edən aksiyalar miqyasına görə ötən illərin nümunələrindən kiçikdir.
Lakin israilli analitik Raz Zimmtlə ikiəlli razıyam: 2022-nin narazılıq dalğası ən qəddarı və şiddətlisidir.
Məhsa Əmini adlı 22 yaşlı qızın şübhəli ölümü “Qadın, Həyat, Azadlıq” hərəkatı üçün bir qığılcım oldu. Guya “əxlaq polisi”nin işgəncəsi ilə ölən gəncin sonradan doğuşdan xəstə olması, uşaq ikən beyin əməliyyatı keçirməsi və qatıldığı tədbirdə qəfildən yıxılaraq ölməsi sənədlər və kamera görüntüsü ilə isbatlansa da, qəzəbi püskürən kütləni sakitləşdirmək mümkün olmadı.
“Qadın, Həyat, Azadlıq” hərəkatı dedikdə, əslində, heç bir təşkilatlanmış etiraz aksiyası və parlaq lider yoxdur. Onunla müqayisədə 2009-un “Yaşıl hərəkat”ı siyasi təşkilatlanmaya, siyasi proqrama və liderə sahib idi.
Xüsusi vurğulayım ki, sonrakı illərin bütün etiraz dalğaları özüylə əks səciyyəni daşıyıb. 2017-ci il dekabr-2018-ci il yanvar etiraz aksiyalarının iqtisadi tələbləri vardı və iştirakçıları əsasən aztəminatlı insanlar idi. 2019-cu il noyabrın 15-də başlayan narazılıqlarda da benzinin bahalaşması, sonrakı bahalaşma, qiymət artımları əsas motiv, iştirakçılar əsasən işsizlər və böyük şəhərlər ətraflarında məskunlaşan aztəminatlı sosial təbəqəydi. 2021-ci ilin mayında elektrik kəsintiləri bir çox, o cümlədən Fars, Mazandaran, Əlborz, Xuzistan, Gilan, Gülüstan, Sistan və Bəlucistan əyalətlərinin əhalisini ayağa qaldırmışdı.
2022-nin sentyabr-oktyabr aksiyaları daha çox “Z nəsli”tək tanınan internet və “ağıllı telefonlar” mühitində böyümüş yeniyetmə/gənc təbəqənin etiraz dalğasıdır. Onlar İslam İnqilabını həyata keçirən, 8 illik müharibədən keçmiş köhnə nəslə, yəni İslam Respublikasının bani atalarına əsla oxşamayan, amma genetik kodlarla onlara bağlı, nəvə-nəticələri sayılacaq sosial təbəqədir.
Bir növ, hazırda İranda atalar və oğullar mübarizəsi gedir. Aksiyalarda saxlanılan və son məlumata görə, ilkin istintaqdan sonra sərbəst buraxılanların orta yaş həddi 14-18 arasındadır. Yəni 2000-ci ildən sonra dünyaya gələn, internet kommunikasiyası çağında böyüyən, asudə vaxtını sosial şəbəkələrdə keçirən sayca böyük, siyasi sözünü deməyə hazır bir təbəqə.
Beləliklə, bütün dünyada olduğu kimi, İranda da “Z nəsli” mühafizəkar-islamçı bir siyasi rejimdə fərqli həyat tərzinə meyllidir. Bu təkcə yeniyetmə/gənc oğlanlara deyil, onlarla yaşıd qız/qadınlara da şamildir.
- Aksiyalarda hicabını yandırmaqla yanaşı, qadınların bir hissəsi saçlarını kəsiblər...
- Mən iranşünasam, ayətullah deyiləm. Hicab İslam qanunları baxımından dinə bağlı, şəri vacibatı yerinə yetirən zərif cins nümayəndəsi üçün əsas şərtdir.
Yeri gəlmişkən, İslam coğrafiyasında yalnız İran və Səudiyyə Ərəbistanında (əcnəbilər xaric) hicab icbaridir, digər ölkələrdə fərqli tətbiq üsulları var - tam geyim sərbəstliyindən (ixtiyari) tutmuş müəyyən ictimai məkanlarda müstəsnalığa (zərurətə) qədər.
Qadın geyimi, gənclərin istirahət formaları, musiqi zövqü ümumiyyətlə, zaman-zaman İran siyasi-ictimai gündəliyinin ana mövzusu olub. 2017-18-ci ilin etirazlarında qadın geyimi, yaxud hicab mövzusu xüsusilə qabarıq idi.
“Vilayəte-fəqih” nəzəriyyəsinə uyğun idarə olunan İslam Respublikasında icbari hicab həm də rejimin siyasi təməllərindən biridir. Üstəlik, Cinayət Məcəlləsinin 638-ci maddəsinə əsasən, ictimai məkanlarda örpəksiz görünmə 10 gündən 2 aya qədər həbs və ya 50 min rialdan 500 min riala qədər cəriməni nəzərdə tutur.
1979-cu il İslam İnqilabından başlayaraq hicabın icbari və ya ixtiyari olması barədə fikir ayrılıqları var. Həsən Ruhani administrasiyası dövründə Mədəniyyət və İslami İrşad Nazirliyi ölkədə bu mövzuya dair xüsusi anket sorğusu keçirmişdi. Respondentlərin böyük əksəriyyəti icbari hicabın əleyhinə rəy verməklə, İslam Respublikasının “qırmızı xətt”ini adlamışdı. Amma eks-prezident Həsən Ruhaninin icbari sığortaya dair referendum keçirmək istəyinə sədd çəkilmişdi. Müxalif mühafizəkar siyasi qanad öz dəlilində Konstitusiyanın 59-cu maddəsində nəzərdə tutulan referendum keçirilməsi hüququnun yalnız Ali Dini Rəhbərə, yəni Ayətullah Xamnəiyə məxsusluğuna istinad etmişdi.
- Ayətullah Əli Xamnəi öz çıxışında bu iğtişaşların təşkil olunmasında təqsirkar kimi ABŞ və İsrailin adını çəkdi. Xarici aktorların aksiyalara müdaxiləsi nə dərəcədə realdır?
- Sadalanan ölkələrin İslam Respublikasına münasibətində gizlin yoxdur və İranda baş verən istənilən kütləvi aksiya, yaxud terror aktında “əcnəbi barmağ”ın mövcudluğu dəfələrlə isbatlanıb. Son etiraz dalğasından əvvəl və onun gedişatında Tehranda akkreditə olunmuş avropalı diplomatların bəzisi XİN-ə çağırılıb. Bir neçə gün öncə isə 2 Fransa casusunun İranda rejim əleyhdarı qruplarla gizli təmaslarına dair sənədli film nümayiş olunub.
Aksiyalar zamanı saxlanılan və ya həbs olunanlara dair bəyanatlardan da görünür ki, etirazları öz siyasi istəyinin icrasına yönəltməyə cəhd göstərmiş, xarici maliyyə mənbəli yetərincə çox monarxist, separatçı və digər qruplar var. Hətta Məhsa Əminin ölümünü etnik müqavimət hərəkatına çevirmə cəhdi də aydın görünür. Məsələn, Türkiyədə HDP-nin həbsdə olan keçmiş rəhbəri Selahattin Demirtaş İrandakı narazılıq dalğasına açıq dəstək verdi. Üstəlik, hazırda İranda etiraz aksiyalarından iğtişaşa çevrilmiş gərginliyin əsas ocağı kürd mənşəli Kermanşah və İran Kürdüstanı əyalətləridir.
- Aksiyaların yekun nəticəsində İranda hakimiyyətin dəyişikliyi mümkündürmü?
- Bu, falçıya veriləcək sualdır. Mənim təhlilim bu fikrə cəmləşib ki, “Z nəsli”nin küçə və meydanlara çıxmasına əsas motivasiyası icbari hicab və “əxlaq polisi”nin ləğvidir. İranda təxminən 15 milyon ibtidai məktəb/lisey şagirdinin 8 milyonu qızdır. Bu, kiçik rəqəm deyil.
Ölkənin əsas seçici kütləsi də məhz yeniyetmə/gənclərdir. Həm də qanunvericilik 15 yaşına çatmış hər bir vətəndaşa təkcə seçmək yox, seçilmək hüququ da verir.
2021-ci ildə keçirilən son prezident seçkilərində siyasi səhnəyə ilk dəfə səs verən 1 milyon 300 min gənc çıxıb. Küll halında onlar səslərinin, tələblərinin eşidilməsini istəyir və bu qənaətdədirlər ki, çağırışları qulaq ardına vurulur, düşüncələri ciddiyə alınmır.
Əlbəttə, “Z nəsli”nin bu qənaətlərinə müəyyən həqiqət var. Mövcudluğunun 43 ili ərzində İranın siyasi elitasına “kənardan” daxil olma demək olar ki, sıfır səviyyəsindədir. Hakimiyyətin müxtəlif qollarında təmsilçilik sadəcə bəlli, “inqilabçı sayıqlığı” korşalmış qruplar arasında əl dəyişir.
Sadə bir nümunə: 2021-ci ilin prezident seçkilərində İranın keçmiş rabitə naziri Azəri Cəhrominin namizədliyi qeydə alınmadı. Rəqəmsal texnologiyalar sahəsində mütəxəssis, gənclər arasında böyük populyarlığı olan və ABŞ-ın “Foreign Policy” jurnalının “İranın Emmanuel Makronu” adlandırılan, buna görə siyasi qısqanclıq hədəfinə çevrilən 41 yaşlı Məhəmməd Cavad Azəri Cəhromi Kəşfiyyat Nazirliyindəki 7 illik xidmətinə baxmayaraq, seçkilərə buraxılmadı.
İndi siyasi elitanın, köhnə İslam inqilabçılarının nəvə-nəticələri söz sahibi olmaq istəyir, lakin “atalar”ın “oğullar”a müqaviməti hələlik güclüdür və “qocalar” ciddi qan itkisi verməyiblər. Odur ki, “Z nəsli”nin İran tarixində öz səhifəsini açmaq istəyi hələlik təxirə salınacaq. Lakin onun tələbləri məntiqlə müzakirələr, düşüncələr doğuracaq, bəlkə də hansısa güzəştlərə zəmin yaradacaq.
- Aksiyaların yekun nəticəsinin regiona, xüsusilə Azərbaycana təsiri nə ola bilər?
- Dünyanın əsas hissəsi kimi, Azərbaycanda da İranla bağlı informasiya axının böyük hissəsi möhtəkir məlumatlar, ictimai rəylə manipulyasiya və açıq qərəzin qarışığıdır. 2022-ci ilin sentyabr-oktyabr etiraz dalğası barədə əsas xəbərlər sosial şəbəkələrdə paylaşılan videolara əsaslanır. Ölkəni içəridən tanıyan, prosesləri və ən azı aparıcı KİV-ləri mütəmadi izləyən həqiqi iranşünasların sayı heç bir əldəki barmaqların sayı qədər deyil. Mən şəxsən Azərbaycan mediasında İranla bağlı müsahibə və təhlilləri oxuyarkən bəzən uğunub gedirəm.
“Qadın, Həyat, Azadlıq” hərəkatından alınacaq dərslərə gəlincə, Şərq səciyyəmizdən irəli gələn oxşar problemlər var. Əlbəttə, Azərbaycanın da öz “Z nəsli” mövcuddur. “Keçmişin qalıqları”ndan qurtulma istəyi yeniyetmə və gənclərin sosial şəbəkə postlarından açıq oxunur. Amma nələrdən və necə qurtulmalı? Cəmiyyətdə ciddi müzakirəyə maraq azsaylı çevrədə aparılır, şüurlara təsir imkanı məhduddur. Şişirtmə görünə bilər, amma ümumən “Z nəsli”nin siyasi savadı “ataların nadanlığı”ndan betərdir. Halbuki Uinston Çörçill nə deyirdi? “Gəncliyində radikal, yetinlik çağında mühafizəkar olmayan axmaq adamdır”.
Bölməyə aid digər xəbərlər
26-01-2026, 16:16
Keçmiş səfir: ...İrana hücum məsələsi ciddidir - Müsahibə
21-01-2026, 17:35
Qurban Qurbanov: Rəqiblər artıq bizi daha ciddi qəbul edirlər - Müsahibə
15-01-2026, 16:21
Cəlaloğlu: Hadisələr bir qədər də inkişaf etsə, İranın parçalanması gündəmə gələcək - Müsahibə
16-12-2025, 17:49
Abdulla: Yeni “Klinik A” teatrında tamaşa yox, seans olacaq - Müsahibə
29-10-2025, 14:34
Baş rejissor: Hazırladığımız 12 tamaşanı “Axır Zaman”la yekunlaşdıracağıq - Müsahibə
6-08-2025, 14:15
Təranə Muradova: “Sevgisiz heç nə yaratmaq mümkün deyil” - Müsahibə
24-07-2025, 17:03
Abdulla: Aktyorları attestasiyadan keçirmək lazımdır - Müsahibə
1-03-2025, 15:45
Deputat: Ukraynanı yalnız ABŞ xalqının Trampa qarşı qalxması xilas edə bilər - Müsahibə
23-01-2025, 19:03
İmran Bədirxanlı: “Özünü tapandan sonra yaşamaq asanlaşır” - Müsahibə
8-01-2025, 10:49
“Kino adamı kimi bir çox şeylər məni qane etmir” - Müsahibə
18-11-2024, 12:28
Turan Manafzadə: “Mədəniyyət diplomatiyasından yararlanmağı bacarmalıyıq” - Müsahibə
17-08-2024, 15:25
“Böyük güclər sülhdə maraqlı görünmürlər” - Müsahibə
12-08-2024, 11:00
Emin Əfəndiyev: “Yeni ssenarilər, layihələr barədə düşünürəm” - Müsahibə
22-07-2024, 09:58
Gənc xanəndə: “Məcnun kimi səhnəyə çıxmaq ən böyük arzularımdan biri olub” - Müsahibə
8-07-2024, 10:43
Aktrisa: “Mən ürək adamıyam...” - Müsahibə
14-06-2024, 15:06
Nazir: “Sertifikatlaşdırmada iştirak edən hər beş müəllimdən biri kəsilir” - Müsahibə
6-04-2024, 21:12
Qulu Ağsəs: “Tənqidi indi çox tənqid edirlər” - Müsahibə
2-04-2024, 20:28
“Hava hücumu ssenarisi mümkündür” - Müsahibə
19-02-2024, 16:33
Aktyor: “Əvvəldən bilsəydim o filmə çəkilməzdim...” - Müsahibə
16-02-2024, 12:55
Bəstəkar: “Zamanın ritmini tutmaq çətinləşib” - Müsahibə
28-01-2024, 15:36
Qüdrət Həsənquliyev: “Azərbaycan yenidən qurulmalıdır” - Müsahibə
9-12-2023, 20:57
Hərbi ekspert: “Krım körpüsü dağıdılmalıdır” - Müsahibə
14-11-2023, 19:08
Xalq artisti: “Teatrın ən ağrılı məsələlərindən biri də yaş senzi ilə bağlıdır” - Müsahibə
4-11-2023, 09:41
İlham Əziz: “Hər yazıçının öz əlifbası olmalıdır” - Müsahibə
27-10-2023, 15:19
Zahid Oruc: “Zəfər dövləti, Zəfər təşkilatı, Zəfər təhsil modeli yaradılmalıdır” - Müsahibə
27-10-2023, 11:01
Əlizadə Nuri: “Şairlik-sözlə inqilab etməkdir” - Müsahibə
23-10-2023, 18:22
General Sırski: “Düşmən ciddi itkilər verir, lakin onlar...” - Müsahibə
23-10-2023, 10:26
Aktrisa: “Özümü olmalı olduğum yerdə hiss edirəm” - Müsahibə
19-09-2023, 13:48
Hərbi analitik: “Rusiya Moskvanı lazımi şəkildə qoruya bilmirsə, deməli...” - Müsahibə
5-09-2023, 18:40
General: “Rusiya elitası Putini devirməyə hazırdır” - Müsahibə
23-08-2023, 18:14
Beynəlxalq ekspert: “Ruslar Ukrayna ilə uzunmüddətli hərbi qarşıdurmaya ümid edirlər” - Müsahibə
16-08-2023, 12:08
Kənan Məmmədov: “Kino günündə göstərməyə yeni film olmadı” - Müsahibə
10-08-2023, 15:00
Rıjenko: “Rusiyanın Qara dəniz donanmasını məhv etmək üçün yüzlərlə drona ehtiyac var” - Müsahibə
30-05-2023, 16:48
Kinorejissor: “Bəzilərini kinonun taleyi yox, kinostudiyanın ərazisi maraqlandırır”
16-05-2023, 16:48
Şeytelman: “Priqojin Rusiyada yeganə şəxsdir ki, dövlət çevrilişlərini uğurla həyata keçirə bilir”
13-05-2023, 09:34
Qüdrət Həsənquliyev: “Davamlı sülh üçün danışıqları Türkiyə və Rusiya ilə aparmalıyıq” - Müsahibə
3-03-2023, 16:55
Keçmiş deputat: “Rus imperiyasının dağılması qaçılmazdır” - Müsahibə
9-02-2023, 12:36
Deputat: “Ciddi əks-zərbə vurulmalıdır” - Müsahibə
7-01-2023, 15:55
Sərdar Cəlaloğlu: “Rusiya Qarabağı ələ keçirməyə çalışır” - Müsahibə
Dünən, 20:02
İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar
Dünən, 17:16
Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur
Dünən, 15:04
Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib
Dünən, 14:13
Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır
Dünən, 13:35
Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək
Dünən, 13:12
Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz
Dünən, 11:57
İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər
Dünən, 10:34
Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət
Dünən, 00:45
Lavrov: Avropa Rusiya ilə müharibəyə hazırlaşır
30-01-2026, 17:48
Yerə bənzəyən planet kəşf olunub
30-01-2026, 16:30
Əli Mustafa: Azərbaycan regionda ABŞ-nın əsas müttəfiqidir
30-01-2026, 11:42
Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?
30-01-2026, 06:55
Avropa Rusiyanın məşhur şəxslərinə sanksiya tətbiq edib - Fotolar
29-01-2026, 17:31
Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?
29-01-2026, 15:01
Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir
29-01-2026, 14:05
Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir
29-01-2026, 11:03
Şaraa Əsədi geri almaq istəyir
28-01-2026, 22:26
Kreml Zelenskini Moskvaya dəvət edib
28-01-2026, 16:17
Genişmiqyaslı münaqişə təhlükəsi artır - Foto
28-01-2026, 15:37
Magistratura üzrə sınaq imtahanının nəticələri elan olunub
28-01-2026, 14:09
Çinin 48 hərbi nəqliyyat təyyarəsi İrana silah daşıyır
28-01-2026, 13:37
Bakının dörd qəsəbəsinə metro xətti çəkiləcək
28-01-2026, 12:19
Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanəti verməyin əsas şərti müəyyən edilib
27-01-2026, 14:56
Professor: Müharibə başlasa, İrandakı rejimin süqutu qaçılmaz olacaq
27-01-2026, 11:08
İran mühasirəyə alınır, tezliklə zərbə endirə bilərlər
27-01-2026, 09:44
Ən güclü ordular... - Siyahı
26-01-2026, 23:13
Rusiya Cənubi Qafqaza təsirini itirir
26-01-2026, 17:41
Cəlaloğlu: İran dünya güclərinin hədəfində qalacaq
26-01-2026, 16:16
Keçmiş səfir: ...İrana hücum məsələsi ciddidir - Müsahibə
26-01-2026, 11:59
Vensin Bakı və İrəvana gəlməkdə məqsədi nədir?
26-01-2026, 08:37
Yaddaş pozğunluğuna səbəb olan amil tapılıb
24-01-2026, 16:25
Bakıda yüksək vəzifəli şəxsi intim videoları ilə şantaj ediblər
23-01-2026, 12:05
ABŞ Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının sıralarını tərk edib
23-01-2026, 11:44
Avropa ölkələrində iğtişaşlar başlayıb, yaralananlar var
23-01-2026, 10:58
TRIPP: imkanlar və əsas risklər
23-01-2026, 09:28
Professor: Moskva Bakı və İrəvanın sülh prosesinə mane ola bilməyəcək
22-01-2026, 15:05
Sülh Şurasına üzvlük Azərbaycanın imkanlarını genişləndirir
22-01-2026, 13:19
Davos görüşləri: Azərbaycan dünyaya yenidən təqdim olunur
22-01-2026, 11:54
2026-cı il: Ermənistanda nələr ola bilər?
22-01-2026, 09:14
Professor: İranda etirazların “Allaha qarşı çıxış” kimi təqdim olunması təhlükəlidir
21-01-2026, 15:56
Mollazadə: Putin Qorbaçovun yolu ilə gedir
Əfşar Süleymani: Trampın siyasəti İranın təklənməsinə gətirib çıxarıb. Bu günədək Rusiya və Çin də hərbi imkanlarının hamısını İrana verməyiblər
“Qarabağ”ın baş məşqçisi deyir ki, "Ayntraxt"la qarşılaşmada baxımlı oyun nümayiş etdirməyə çalışacaqlar
ADP sədri deyir ki, hələlik İranda baş verən proseslərin inkişafı xarici güclərin, xüsusilə ABŞ-ın mövqeyindən, həmçinin Türkiyə və Azərbaycanın bu məsələdə milli maraqlarını nə dərəcədə ön plana çəkməsindən asılı olacaq
Rejissor və aktyor deyir ki, yeni fəaliyyətə başlayan teatrda tamaşaçını pasiyent əvəz edəcək
Mikayıl Mikayılov deyir ki, festivalda nümayiş olunan tamaşa Azərbaycanla Meksika arasında teatr əlaqələrinin başlanğıcı sayıla bilər
