İnstitut rəhbəri: “Atatürk millətinə necə xidmət etmişdisə, İlham Əliyev də Azərbaycana elə xidmət etdi”

Strateji Planlaşdırma və Araşdırmalar İnstitutunun rəhbəri Azad Məsiyev Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair 10 noyabr bəyanatını şərh edib.

A. Məsiyev deyib ki, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan arasında imzalanmış birgə bəyanat daha çox Azərbaycanın xeyirinədir:

- Mən deməzdim ki, bu bəyanat birdən birə imzalandı. Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatının başlanmasından bir neçə gün sonra hərbi ekspertlər ermənilərin məğlub olacağını praqnozlaşdırırdılar. Azərbaycan həm siyasi, həm hərbi, həm də insanların ruh yüksəkliyi baxımından Ermənistandan üstün idi. Ermənilərin 1990-1994-cü illər ərzində işğal etdikləri, təxminən 30 il ərzində möhkəmləndikləri əraziləri Azərbaycan əks-hücum əməliyyatı nəticəsində cəmi 44 gün ərzində geri qaytardı.

Münaqişə başlayan gündən Azərbaycan prezidenti bəyan edirdi ki, ermənilər silahlı qüvvələrini torpaqlarımızdan çıxartsınlar və bununla bağlı cədvəl versinlər, bu halada hərbi əməliyyatlar dayandırıla bilər. Bundan başqa, Türkiyə prezidenti Ərdoğan və onun rusiyalı həmkarı Vladimir Putinin telefon danışıqları zamanı münaqişəni dayandırmaq üçün təşəbbüs olub. Bu müddət ərzində Paşinyan məğlubiyyətini hiss edirdi və belə bir sənədin təklif edilməsini gözləyirdi. Münaqişınin 44-cü günü erməni tərəfi məğlubiyyətini anladı və bəyanatı imzalamağa məcbur oldu. Yəni ermənilər “ziyanın yarısından da qayıtmaq xeyirdir”, - misalını anladılar və qəbul etdilər.

- Deyirsiniz, ermənilər “ziyanın yarısından da qayıtmaq xeyirdir”,- məsələni anladılar və qəbul etdilər. Yəni ermənilərə xeyri oldu bu bəyanat. Bəs bizim xeyrimiz hardadı?

- Bəzi şəxslər qəbul edilən sənədə kölgə salmağa çalışır və hərənin öz məntiqi var. Düşünürəm ki, ümumilikdə sənəd hər baxımdan Azərbaycanın xeyrinədir. Bu bəyanatın tarixi-siyasi əhəmiyyəti var. Bəyanat nəticə etibarı ilə sülhün bərqərar olması deməkdir - həm siyasi, həm humanizim, həm hərbi, həm də iqtisadi baxımdan çox böyük əhəmiyyəti var. Bunu arqumetlərimlə izah etməyə çalışacağam:

- Bəyanatın şərtlərinə görə Naxçıvan dəhlizi Laçın dəhlizi ilə eyni statusa malik olsa da, onun faydalılığı, iqtisadi və siyasi baxımdan daha çoxdur, bunu Türk dünyasına açılmış dəhliz hesab etmək olar. Bəyanat imzalanmasaydı və əməliyyat sonacan davam etsəydi, ermənilər bu dəhlizi verməyəcəkdilər.

- Bəyanatın nəticəsi erməni birliyini parçaladı, əgər ermənilər döyüşə-döyşə məğlub olsaydılar bu halda Paşinyan Ermənistanda milli qəhrəmana çevriləcəkdi, indisə ona “vətən xaini” damğası vururlar.

- Əgər bəyanat qəbul edilməsəydi münaqişə davam edəcəkdi, hər iki tərəfdən yüzlərlə-minlərlə insan ölümü və yaralanması ilə nəticələnəcəkdi. Bu da insanlıq baxımından qəbuledilməzdir, bu nöqteyi-nəzərdən bəyanatın humanizim tərəfi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

- Bu bəyanatın qəbulu ilə əlaqədar bölgədə sülhün ədalətli təminatı üçün Rusiya silahlı qüvələri ilə yanaşı Türkiyə silahlı qüvvələrinin də Qarabağda proseslərə nəzarət etməsinin xüsusi əhəmiyyəti var. Bununla da Türkiyə-Rusiya dostluğu, əməkdaşlığı möhkəmləndi. Bizə qonşu olan hər iki dövlətin maraqları uzlaşdı, eyni zamanda bəyanat türkdilli dövlətlər və xalqlar üçün qapının açılması oldu.

- Bəyanat münaqişəni köklü şəkildə dayandırdı. Hərbi əməliyyat sonacan davam etsəydi ermənilər Azərbaycanı dünyaya (ABŞ, Qərb dövlətlərinin imkanlarından istifadə edərək) təcavüzkar kimi qəbul etdirəcəkdi, bunu əsas götürərək üzərimizə siyasi basqı edəcəkdilər. Bəyanat qəbul edilməklə biz beynəlxalq təşkilatların (BMT, Avropa Birliyinin) mövqeyini siyasi baxımdan öz tərəfimizə çəkdik, sülhsevərliyimizi və humanizim mövqeyimizi bir daha bəyan etdik, bu bizim həm də siyasi qələbəmizdir.

- Hərb nəzəriyyəsində belə bir taktika var - hüçum edən tərəf müdafiə olunan tərəfdən 2-3 dəfə çox qüvvə ilə hərəkətə keçməlidir. Qarabağın dağlıq bölgə olduğunu nəzərə alsaq, bu halda nəinki, 2-3 dəfə, hətta 5-6 dəfə çox qüvvə sərf etməli olurduq. Əməliyyatın davamı yüzlərlə-minlərlə insan ölümü və yaralanması ilə nəticələnə bilərdi.

- İqtisadi baxımdan müharibənin hər günü milyonlarla dollar vəsaitin xərclənməsi deməkdir. Bu bəyanatla bu xərcələrin qarşısı alındı. Bir sözlə, qəbul edilən sənəd hər mənada bizim xeyrimizədir.

- Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderləri birgə bəyanat imzaldıqdan dərhal sonra Ermənistanda içtimai-siyasi vəziyyət ciddi olaraq dəyişdi, İravanda qarşıdurma getdikcə güclənməkdədir. Bu qarşıdurmanın sonluğu necə ola bilər?

- Erməni təfəkküründə yüz illərdi formalaşmış millətçilik ideyası erməni cəmiyyətində milli birlik yaratmışdı. Bu cəmiyyət sözün əsl mənasında bəşəri dəyərlərdən uzaq, digər millətləri yaxına buraxmayan bir toplumdur. Bu illər ərzində Ermənistanda və dünyaya səpələnmiş erməni lobbiləri hər sahədə birgə fəaliyyət göstərirdi, bunların birliyinə nufuz etmək çox çətin idi. Nəhayət ki, məlum bəyanatın qəbul edilməsi erməni birliyini parçaladı, bu, bizim üçün torpaqlarımızın azad edilməsi qədər uğurdur.

İravanda başlanan etirazlar təbiidir. Maraqlı olan odur ki, siyasi baxışlarına görə insanlar həbs olunur, qəddarcasına döyülür, təqib edilir, insan haqları ilə bağlı beynəlxalq konvensiyaların müddəları pozulur. Amma özlərini demokratiyanın beşiyi adlandıran Qərb və Avropa dövlətləri - ABŞ, Fransa, Almaniya və s. göz yumur, beynəlxalq təşkilatlar səslərini belə çıxarmırlar. Aydın məsələdir ki, ABŞ, Fransa kimi dövlətlər Paşinyanın hakimiyyətdə qalmasını istəyirlər. Onlar Paşinyanı inqlab yolu ilə hakimiyyətə gətirəndə məqsədləri Rusiya əleyhinə “toxum səpmək” və onu inkişaf etdirmək idi. Demək olar ki, İrəvanda yaranmış siyasi vəziyyət göstərir ki, Qərb dairələri məqsədlərinə qismən nail olublar. Ona görə də, İravanda baş verənlərə göz yumur, Paşinyanın hakimiyyətdən getməsinə mane olmağa çalışırlar. Əgər Paşinyan hakimiyyətdən getsə, Qərbin mövqeyi zəifləyə bilər.

Qarşıdurma gücləndikcə vətəndaş itaətsizliyi arta və nəticədə qan tökülməsi ilə yekunlaşa bilər. Eyni zamanda terror hadisələri də qaçılmaz olar.

Hər bir halda İrəvanda yaranmış siyasi vəziyyət bizim xeyrimizə işləyir. Bu qarşıdurma nə qədər uzansa bir o qədər erməni cəmiyyətində parçalanma yaranacaqdır ki, bu da bizim marağımıza uyğundur.

- Sənədin imzalanmasında Türkiyənin və Rusiyanın rolunu necə dəyərləndirirsiniz?

- Bu sənədin qəbulunda Türkiyənin və Rusiyanın rolu danılmazdır. Prezident Ərdoğanın Rusiya prezidenti Putinlə münaqişənin həlinə dair telefon danışıqları olub. Şükürlər olsun ki, bu danışıqlar uğurla nəticələndi. Mən müsahibələrimdə həmişə qeyd etmişdim ki, dünyada olduğu kimi Qafqazda da Türkiyə və Rusiyanın maraqlar uzlaşmalıdır. Bu sənəd qeyd etdiyim maraqların uzlaşmasını təsdiqlədi.

Münaqişə ilə bağlı qəbul edilmiş sənədə kölgə salmaq istəyənlər Rusiya silahlı qüvvələrinin bölgəyə gəlməsi ilə bağlıdır. Əvvala onu qeyd edim ki, Rusiyanı rəqib və ya düşmən kimi görmək istəyənlər birmənalı olaraq ermənilərin mənafeyinə xidmət etmiş olurlar. Bununla da Türkiyə-Rusiya dostluğuna və əməkdaşlığının gələcəyinə zərbə vururlar. Bu əməkdaşlığın inkişafı türkdilli dövlətlərin və xalqların birliyinə aparıb çıxaracaq.

Qərbin siyasi dairələri Qafqaz bölgəsində Rusiya ilə Türkiyənin maraqlarının toqquşacağını düşünürdülər, Suriyada olduğu kimi, bu da baş vermədi. Qərbin Ermənistanda Paşinyanın hakimiyyətini himayə etməkdə məqsədlərindən biri də Türkiyə-Rusiya dostluğunu və əməkdaşlığını pozmağa yönəlib.

Türkiyə və Rusiya dövlət başçıları imzalanmış sənədin ərsəyə gəlməsində böyük birlik nümayiş etdiriblər, icrası üçün də bir o qədər səy göstərəcəklər.

- Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev münaqişə başlayan gündən beynəlxalq təzyiqlərin olmasına baxmayaraq siyasi iradə nümayiş etdirdi. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Bu barədə saatlarla danışmaq olar, amma fikrimi qısa ifadə etmək istəyirəm: Türkiyə tarixində Mustafa Kamal Atatürk millətinə necə xidmət etmişdisə, Azərbaycan tarixində də İlham Əliyev elə xidmət etdi. Mustafa Kamal Atatürk türklərin qəlbində necə yaşayırsa, Azərbaycan xalqının qəlbində də İlham Əliyev elə qalacaq. Bununla da prezident İlham Əliyev vahid lider olaraq xalqın şanlı tarixini yazdı.

Ana səhifəyə dön