Balkanlarda qanlı toqquşmalar gözlənilir

I və II Dünya müharibələrinin başladığı Balkanlar payızdan bu yana ən çətin dövrünü yaşayır.

Reyting.az diqqətə çatdırır ki, Balkan ölkəsi Bosniya və Herseqovinda serb əhalisinin lideri Milorad Dodikin hədələyici açıqlamaları həm ölkədə, həm də ətraf coğrafiyada narahatlıq yaradıb.

Görəsən, Dodikin Bosniya və Herseqovinanın ayrılması iddialarının arxasında nə dayanır?

Keçən sentyabr ayında Bosniya və Herseqovinanın əczaçılıq agentliyi ölkənin serblərin nəzarətində olan hissəsindəki xəstəxanalarda müalicə alan COVİD-19 xəstələrinə verilən oksigeni təhlil edərkən inanılmaz bir həqiqət ortaya çıxıb. Məlum olub ki, xüsusi qablardakı oksigen sənayedə maşınların istifadəsi üçündür və insanların müalicəsində istifadə edilə bilməz.

Bölgənin serb millətçi lideri Milorad Dodik bu ağır səhvi düzəltmək əvəzinə tamam başqa yol seçib: son dövrlərin ən qanlı müharibələrindən biri nəticəsində 1995-ci ildə yaradılmış, onsuz da kövrək olan çoxmillətli Bosniya dövlətini dağıtmaq.

Dodik ilk növbədə öz əczaçılıq agentliyini qurduğunu və Bosniya ərazisinin təxminən yarısını təşkil edən bölgəni mərkəzi hökumətin müfəttişlərinin nəzarəti altında bağladığını açıqlayıb. Daha sonra o, bölgənin əsgərlərini Bosniyanın çoxmillətli ordusundan çıxarmaqla və yalnız serb əsgərlərindən ibarət ordu yaratmaqla hədələyib.

Öz vergi idarəsini, kəşfiyyat orqanını və hüquq sistemini qurmağı hədəfləyən Dodik 1995-ci ildə ABŞ-ın Ohayo ştatının Dayton şəhərində qurulan Bosniya dövlətinin “dinc yolla parçalanması” olaraq xarakterizə etdiyi prosesi sürətləndirməyə çalışır.

Bu arada, bosniyalı müstəntiqlərin apardığı araşdırma nəticəsində məlum olub ki, insan səhhəti üçün yararsız oksigen balonları Dodikin ən yaxın siyasi müttəfiqlərindən birinin nəzarətindəki şirkət tərəfindən verilib. Buna görə də bir çox xarici diplomatlar və rəqib siyasətçilər Dodikin separatçı təhdidlərinin əsas məqsədinin diqqəti korrupsiya şayiələrindən yayındırmaq olduğunu düşünürlər. Lakin hələ 30 il əvvəl müharibənin kölgəsində yaşayan bir çox bosniyalı milli sülhün təhlükə altında olması qorxusu ilə yaşayır.

Müxtəlif millətlərin və dinlərin nümayəndələrinin birgə yaşadığı Bosniyanın tarixi etnik münaqişələrlə doludur. Xüsusilə paytaxt Sarayevo tarixi dəyişdirən bir çox hadisələrə şahidlik edib. Gənc serb millətçisi 1914-cü ilin iyununda Avstriya Şahzadəsi Franz Ferdinandı öldürərək burada Birinci Dünya müharibəsini başladıb. 90-cı illərin ən qanlı üç ilinin əsasını da bu şəgərdə serb psixiatrı Radovan Karadziçin qoyub. Təxminən 140 min insanın həlak olduğu müharibəyə NATO-ya üzv ölkələrin döyüş təyyarələrinin ev əsgərlərinin müdaxiləsi ilə Rusiya ilə Qərb dünyası arasında bu gün də mövcud olan qarşıdurma mühiti yaranıb.

Bu gün Bosniya Avropa Birliyinə (AB) üzvlük istiqamətində addımlar atarkən, Brüssel və Vaşinqton Dodikin danışığı ilə başlayan yeni böhranın münaqişəyə çevrilməsinin qarşısını almağa və ya Rusiyanın bölgədə yeni siyasi qeyri-sabitliyin yaranmasının qarşısını almağa çalışır. Digər tərəfdən, Moskva administrasiyası Bosniyanın Aİ və ya NATO-ya daxil olmasını əngəlləməyə çalışarkən Dodikə dəstəyi də əsirgəmir.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Bosniya dövlətinin əsasları ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə 1995-ci ildə imzalanmış Dayton sazişi ilə qoyulub. Müqavilə ilə müharibə bəlkə də başa çatsa da, həddindən artıq mürəkkəb və işlək olmayan bir siyasi sistem qurulub. Mərkəzi hakimiyyətin səlahiyyətləri müxtəlif etnik qruplar arasında bölüşdürülüb. Hazırda Prezident Şurasında serbləri Dodik, bosniyalıları Dzaferoviç, xorvatları isə Zeljko Komşiç təmsil edir.

Dodik 10 ildən çoxdur ki, serblərin Bosniya dövlətindən ayrılması ilə bağlı ara-sıra şərhlər verir. Ancaq indiki kimi qeyri-sabit mühit heç vaxt olmayıb. Keçən ilin oktyabrında BMT-nin Bosniyadakı yüksək səviyyəli nümayəndəsi Alman Kristian Şmidtin hesabatında vəziyyət 1990-cı illərin əvvəllərindən bəri ölkənin mövcudluğu üçün “ən böyük ekzistensial təhlükə” kimi təsvir edilib.

Dodikin təxribatlarına Avropa ölkələrindən müxtəlif reaksiyalar verilib. İngiltərə və Almaniya sanksiyalarla hədələsə də, Macarıstan lideri Viktor Orban bu yaxınlarda Serbiyanın paytaxtına gələrək Dodiki dəstəklədiyini açıqlayıb.

Ötən ilin oktyabr ayında verdiyi açıqlamada Dodik “Bosniyalı serblər olaraq, lazım gələrsə, güc tətbiq edərək, özümüzü necə qoruyacağımızı bilirik”, - ifadəsini işlədib, NATO-nun mümkün müdaxiləsinə qarşı Rusiya və Serbiyanın onların arxasında olduğunu söyləyib.

Məsələnin digər məqamı onunla bağlıdır ki, Balkanlarda marağı olan və posesləri yaxından izləyən Türkiyə də əsas aktyorlardan biri hesab olunur. Rəsmi Ankara Dayton razılaşmasının qüvvədə olmasını vacib sayır.

Ana səhifəyə dön