Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği: mətin və mərdanə bir ömür

Xəbər lenti

00:14 / 03-02-2026

Aviadaşıyıcı gəmilərə malik ölkələrin reytinqi açıqlanıb

23:39 / 02-02-2026

Tramp: "Hindistan Rusiya neftindən imtina etdi"

23:02 / 02-02-2026

İcra başçısını söyən şəxs həbs olunub

21:04 / 02-02-2026

"Velizarofficial" adlı səhifənin idarəçisi saxlanılıb

20:02 / 02-02-2026

İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində - Yeni sənədlər imzalanıb - (Yenilənib) - Fotolar

19:41 / 02-02-2026

Xalq artistinin oğlu döyülüb

19:23 / 02-02-2026

Süleyman Mikayılov: “Nə harasa çağırılmışam, nə də ifadə vermişəm”

18:52 / 02-02-2026

Sabiq səfir: Türkiyədə görüş təşkil etməyə çalışırlar

18:00 / 02-02-2026

Qaz borusu partlayıb, yaralılar var - Yenilənib

17:55 / 02-02-2026

Generallar yeni vəzifədə polkovnik rütbəsində işləyəcək

17:16 / 02-02-2026

Cəlaloğlu: İranı silahlandırmağın mənası yoxdur

15:47 / 02-02-2026

Kreml Zelenskinin Moskvaya səfərində israrlıdır

15:17 / 02-02-2026

Oskar mükafatına namizədi həbs ediblər

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

14:20 / 02-02-2026

Apteklərdə nöqsanlar aşkar edilib

14:13 / 02-02-2026

Kreml Avropada xaos yaratmağı planlaşdırır

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

13:12 / 02-02-2026

Dağlıq ərazilərə qar yağacaq - Proqnoz

13:06 / 02-02-2026

İTV-nin Yayım Şurasına yeni üzvlər seçilib

12:39 / 02-02-2026

Milli Məclisin iki komissiyası yenidən formalaşdırılıb - Siyahı

12:31 / 02-02-2026

Deputat: Azərbaycan seçkilərə qədər Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalaya bilər

12:04 / 02-02-2026

Naxçıvan Konstitusiyasına çoxsaylı dəyişikliklər II səsvermədə təsdiqlənib

11:57 / 02-02-2026

İşsizlik dövlət üçün əlavə risklər yarada bilər

11:38 / 02-02-2026

Ay missiyasına hazırlıqlar başlayıb - Foto

11:26 / 02-02-2026

Musiqiçi oğluna 521 dildə mahnı yazıb

11:04 / 02-02-2026

Milli Məclisin iclası başlayıb

10:59 / 02-02-2026

ABŞ İranı armada ilə, Tehran Ağ evi regional müharibə ilə təhdid edir

10:58 / 02-02-2026

“QHT işi”: Mehriban Rəhimlinin məhkəməsi başlayır

10:34 / 02-02-2026

Prezident gəncləri təbrik edib - Müraciət

10:27 / 02-02-2026

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının öz valyutası olmayacaq

Xəbər lentinin davamı

Ən çox oxunanlar

20:01 / 30-01-2026

Prezident icra başçısını vəzifədən azad edib - Foto

17:31 / 29-01-2026

Vensin səfəri Güney Qafqaza nə vəd edir?

17:48 / 30-01-2026

Yerə bənzəyən planet kəşf olunub

18:15 / 30-01-2026

Vəzifəli şəxslər həbs edilib - (Yenilənib) - Foto

11:42 / 30-01-2026

Tramp üçün əlavə bəhanə: ABŞ prezidenti İraqı niyə hədəfə alıb?

15:04 / 02-02-2026

Kamran Əliyev üç prokuror təyin edib

23:45 / 29-01-2026

Ceyhun Bayramov: Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verilməyəcək

13:35 / 02-02-2026

Fevralın 17-də astronomik hadisə baş verəcək

14:05 / 29-01-2026

Mollazadə: İran ətrafında vəziyyət ağır və təhlükəlidir

13:48 / 29-01-2026

Zəngilana növbəti köç karvanı gedib - (Yenilənib)

13:41 / 30-01-2026

Prezident yeni səfirlərin etimadnamələrini qəbul edib - (Yenilənib) - Fotolar

15:01 / 29-01-2026

Rusiya ordusu bir şəhəri ələ keçirib, iki şəhərə doğru irəliləyir

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği: mətin və mərdanə bir ömür - Fotolar
Tarix: 02-06-2020 16:17 | Bölmə: Ənvər ÇİNGİZOĞLU

Şirift ölçüsü:

Azərbaycan xalqı dünya sivilizasiyasına görkəmli simalar, tanınmış hərbi xadimləri bəxş etmişdir. Onlardan biri də bütün mənalı ömrünü hərb sənətinə həsr etmiş Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabağidir.

Qarabağda - Cəbrayıl bölgəsinin Şıxlar kəndində ərdəmli bir ərən ocağı var. Adı gözəl peyğəmbərimiz Məhəmmədin (s.ə.s.) ənsarlarından Cabiriyə dayanır. Mən bu ocağın nümayəndələrinin yayılması, yerləşməsi, yerdəyişməsini izləyib kitab hazırlayıram. Məsləhət yerim Şıx ocağının tanınmış nümayəndəsi Əli Rüstəmovdur. Əli müəllim məsləhət gördü ki, Şıxlar ocağı ilə bağlı Cəbrayılla paralel olaraq Sisiyan, Ağdam, Tərtər, Şamaxı, Xaçmaz bölgələrində də axtarış aparım. Sisyan rayonunun mərkəzində Cabiri-Ənsari nəslindən bir qol tapdım. Bu qolun yaşayış yolunu izlədim. Ordan İrimiz kəndinə köçmüş, erməni basqını nəticəsində Urud kəndinə butalanmış, ermənilərin dördüncü dalğa tərkisində isə Azərbaycana pənah gətirmişlər. Sonralar öyrəndim ki, Cabiri-Ənsari ocağının nümayəndələrindən biri Güney Azərbaycana butalanıb. Onun ardınca İran İslam Respublikasına yollandım. Çox arayıb-axtarandan sonra tapdım. Tədqiqatdan sonra öyrəndim ki, həmin ocaqdan 5 general çıxıb. Onlardan birini sizə nişan verməyi gərəkli bildim.

Məhəmmədsadıq xan Qarabağda, Sisiyan mahalında məşhur olan ənsarilər soyuna məxsusdur. Bu soyun ulu babası Şеyх Mustafa bəydir. Şеyх Mustafa bəy Cabir Ənsarinin törəmələrindən idi. Müqəddəs Məkkəyi-müəzzəmi ziyarət еtmişdi.

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği: mətin və mərdanə bir ömür

Hacı Şеyх Mustafa bəyin Əbdülmütəllib bəy, Abdulla bəy adlı oğulları vardı.

Hacı Şеyх Mustafa bəyin ikinci oğlu Abdulla bəy Sisiyan kəndində anadan olmuşdu. Mahal ərazisindəki torpaqlarını idarə еtməklə güzəran kеçirirdi.

Abdulla bəyin Fərzəli bəy, Rəhim bəy, Adıgözəl bəy, Məhəmmədəli bəy, Möhbəli bəy adlı oğulları vardı. (Çingizoğlu Ənvər, Hacı Mustafa bəyin törəmələri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2009, №8, s.41-44)

Abdulla bəyin beşinci oğlu Möhbəli bəy Qarabağın Sisiyan mahalının mərkəzi Sisiyan kəndində doğulmuşdu. Molla yanında oхumuşdu. İrimis kəndinə köçüb torpaqlarını idarə еtməklə məşğul idi.

Möhbəli bəy Qacarlar dövlətinə sığınmışdı. Nədən? Nədəni budur ki, Qafqaz müharibələri Cənubi Qafqazın həm siyasi, həm də etnodemoqrafik xəritəsinin dəyişməsi ilə müşayiət olunurdu. Qarabağa və onun bir bölgəsi olan Zəngəzura kompakt şəkildə ermənilər yerləşdirilir, onlara geniş imtiyazlar verilirdi. Eyni zamanda çar hökuməti tərəfindən türk-müsəlman əhalinin etnik sərhədlərinin daraldılması istiqamətində digər məqsədli tədbirlər həyata keçirilirdi. Üstəlik də xanlıqlar dövründən sonra, Çar Rusiyasının tərkibində olduğu vaxt Azərbaycanda hərb işinin yeni bir mərhələ başlamışdı. Bu dövrün səciyyəvi cəhəti ondan ibarət idi ki, Çar Rusiyasının tərkibində olarkən azərbaycanlılar hərb işinə cəlb edilmirdilər. Bunun əsas səbəblərindən biri o idi ki, Çar Rusiyası bu rejimin işğalına qarşı qətiyyətli mübarizə aparmış Azərbaycan xalqının övladlarına etibar etmirdi və əmin deyildi ki, azərbaycanlılara paylanmış silahlar rejimin özünə qarşı çevrilməyəcəkdir. Rusiya işğalına qarşı belə bir barışmaz mövqe əhali arasında kifayət qədər güclü idi.

Qarabağ bəylərinin həyatının məzmun və mənasını hərbi qulluq təşkil edirdi, şərəf və onunla qırılmaz şəkildə bağlı olan verilmiş sözə və ya anda sədaqət mövcudluqlarının mənəvi dominantı olduğundan onları heç kim və heç nə üzərlərinə götürdükləri öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən imtinaya məcbur edə bilməzdi. Bu kimi amillər Möhbəli bəyi Arazdan adlamağa vadar etdi.

Möhbəli bəy Qacar ordusunda mühacirlərdən ibarət süvari qoşuna yazıldı. Şahı mühafizə edən bu atlılar qızılişləməli kəmər bağlayırdılar.

1848-ci ildə Qacarlar dövlətinin vəliəhd şahzadəsi Nasirəddin mirzənin şah taxtına əyləşməsindən sonra Təbrizdən özü ilə gətirdiyi vəzir Əmir Kəbir Mirzə Tağı xanı sədr-əzəm təyin etməsindən sonra da islahatlara cəhd oldu. Əmir Kəbir şahın dəstəyi ilə mərkəzi hökumətin hakimiyyətini gücləndirmək, dövlət aparatını və ordunu yenidən qurmaq istiqamətində islahatlara başladı. Bununla yanaşı maliyyə sisteminin gücləndirilməsi, sabit vergi normalarının qoyulması və vergi yığımını qaydaya salmaq, sənaye və ticarətin inkişafına yardım etmək və s. sahələrdə islahatlar nəzərdə tutulurdu. (Adəmiyyət Firudin. Əmire-Kəbir və İran, Tehran, 1969.)

Rusiya vasitəsilə Avropaya gedən zaman rus kazakları ona möhtəşəm bir parad nümayiş etdirdilər. Bunu çox bəyənən Nasirəddin şah çardan xahiş etdi ki, bu cür qoşun rus təlimatçıları tərəfindən İranda da yaradılsın. Nasirəddin şah Qafqaz canişini böyük knyaz Mixail Nikolayeviçdən bir daha xahiş edir ki, İranda Kazak dəstəsinin yaradılmasını sürətləndirsin. Mixail Nikolayeviç də öz növbəsində çara bu barədə məruzə edir. Çar ona sərəncam göndərir ki, hazırlığa başlasın. (Павлович М . П. К азачья бригада в Персии (из истории персидской контрреволюции). — Новый Восток, кн. 8–9, Москва, 1925, с. 181.)

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği: mətin və mərdanə bir ömür

Möhbəli bəy Kazak briqadasında xidmət etmiş, Nasirəddin şahdan xan ünvanı almışdı.

Möhbəli xan Qarabaği mirpənc (general-mayor) rütbəsinə qədər yüksəlmişdi.

Möhbəli xanın Məhəmmədsadıq xan, Mahmud xan adlı oğlanları vardı.

Məhəmmədsadıq xan Möhbəli xan oğlu 1861-ci ildə anadan olmuşdu. Hərbçi olan atasının yolu ilə gedərək Kazak briqadasında xidmət etməyə başlamışdı. 1907-ci ildə mirpənc (general-mayor) rütbəsində idi. Sərdari-Məxsus ləqəbini daşıyırdı. Məşrutə dövründə Tehranda xidmət edirdi. Ona şəhərin şərq hissəsinin qorunması tapşırılmışdı. Məşrutəçilərə meyl etdiyindən onları incitməmişdi.

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği 1916-cı ildə sərdar dərəcəsi ilə Kazak briqada komandirinin müavini təyin edilmişdi.

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği 1919-cu il hadisələrində kazakların dövlət işlərinə müdaxiləsinə yol verməmişdi. 1919-cu il avqustun 9-da Vüsuqqüdövlə hökuməti ölkəni siyasi və iqtisadi cəhətdən İngiltərədən asılı vəziyyətə salan İngiltərə-İran sazişini imzalamağa məcbur oldu. Həmin sazişə əsasən Qacarlar ordusu, maliyyəsi, yol inşaatı, xarici ticarət və sosial-iqtisadi həyatın bir çox sahələri ingilis müşavirlərinin və təlimatçılarının nəzarəti altına düşdü. Bu isə bütün İranda etiraz nümayişlərinə səbəb oldu. Bu işi təhqiq etmək üçün komissiya yaradıldı. Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği həmin komissiyaya daxil edilmişdi.

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği 1935-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib. (Aqili Baqir, Şərhi-hal rical siyasi və nizamiyi müasir İran, Tehran, 1370, II c. s.849)

İstedadlı sərkərdə və görkəmli ictimai xadim Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği danışarkən onun yüksək insani keyfiyyətlərini xatırlamamaq qeyri -mümkündür. Tanrı ona ən yüksək əxlaqi-mənəvi dəyərlər bəxş etmişdi. O, mərdanə və mətin ömrünü ləyaqətlə başa vurmuşdu. İnsanlara yaxşılıq etmək, qorumaq, yurdunu müdafiə etmək onun həyatının əsas qayəsini təşkil edirdi. Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabaği qayğıkeş və ailəcanlı ata, sədaqətli həyat yoldaşı olmuşdu. O, ləyaqətli övladlar böyüdərək onları doğru yola yönəltmişdi.

Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabağinin oğlanlarından biri, Məhəmmədhüseyn xan Löhhak xanın qiyamında, Bocnurdda həlak olmuşdu. Onun oğlu Əbdürrza Ənsari Məhəmmədrza şah Pəhləvinin hakimiyyətində daxili işlər naziri olmuşdu.

Baqir Aqili yazır ki, Məhəmmədsadıq xan Sisiyan Qarabağinin qızlarından biri sərləşkər (general-mayor) Əhməd xan Naxçıvanskinin xanımı idi. (Aqili Baqir, Şərhi-hal rical siyasi və nizamiyi müasir İran, Tehran, 1370, II c. s.849) Dəqiqləşdirdik ki, bu qız əslində Məhəmmədsadıq xanın qardaşı Məhəmmədbağır xanın qızı olub. Faktların təhlili göstərir ki, professor-doktor Baqir Aqili müraciət etdiyi məsələyə tam ciddi yanaşmayıb. 3 cilidlik bioqrafik kitabı bir çox səhv və səfsəfə ilə doludur. Türk-Azərbaycan mənşəli şəxsiyyətlər onu qıcıqlandırıb. Heç birinin bəlli-başlı bioqrafiyasını hazırlamayıb. Qacarlar dövründə təkəm-seyrək fars kökənli hərbçi və siyasətçilərin bioqrafiyasına xüsusi canfəşanlıq göstərib.

Maraqlıdır ki, bu ocağın yeniyetmələrinin xarakteri ata-baba şöhrətindən bəhrələnməyə imkan verməyib, buna görə onlar, siyasi varis kimi irsi daha da inkişaf etdirməyə çalışıblar.

Biz bir ömrün salnaməsini yazmağa çalışdıq. Əslində, bu salnamənin daha parlaq səhifələri hələ yazılmayıb. Araşdırmalarımız davam edir.

Müəllifin bütün yazıları - Ənvər ÇİNGİZOĞLU

Bütün yazarlar

Ana səhifəyə dön